1821-2021: Διακόσια χρόνια βουτηγμένοι μες τα εθνικά ψέματα

Μία σελίδα από μια γαλλική έκδοση του 1840 
με μη πολιτικά ορθές εικονογραφήσεις,
όπου ταυτίζονται οι λέξεις Grecs και Souliotes.
Ερωτική λιθογραφία με σασπένς Σουλιώτικου εξωτισμού.

1821-2021: Διακόσια χρόνια βουτηγμένοι μες τα εθνικά  ψέματα

Επιμέλεια δημοσίευσης, πρόλογος: Γιώργος Μεριζιώτης

Πρόλογος

1. Κατασκευασμένοι μύθοι

Μεγαλώσαμε μέσα στο εθνικό ψέμα, (α) μέσα από την επίσημη κρατική ιστορική αφήγηση που διδασκόμαστε από μικρά παιδιά στο δημοτικό σχολείο, ότι: Οι Έλληνες όλοι μαζί πολεμήσαμε, «για του Χριστού την πίστη την αγία και της πατρίδος την ελευθερία». Όλοι μαζί εκμεταλλευτές και εκμεταλλευόμενοι, εξουσιαστές και εξουσιαζόμενοι: Τσιφλικάδες και κολίγοι (ακτήμονες), αφεντάδες – προεστοί (κοτζαμπάσηδες), έμποροι – τοκογλύφοι καραβοκύρηδες και φτωχός λαός, ανώτεροι θρησκευτικοί ποιμένες, το ποίμνιο (οι ραγιάδες) όλοι μαζί είχαμε έναν κοινό σκοπό, να ελευθερώσουμε τα ιερά χώματα των προγόνων μας γιατί εμείς οι Ρωμιοί (β) ή Γραικοί ήμαστε απευθείας απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων και κληρονόμοι του Βυζαντίου. (β)
 
Γιατί σε αυτά τα χώματα κατοικούσαν μόνο Έλληνες, δεν κατοικούσαν – κατοικούν και Αρβανίτες, Βλάχοι, Σλάβοι, Εβραίοι, Αρμένιοι, Αθίγγανοι (Ρομά). Όλοι ήμασταν ελληνορθόδοξοι ή χριστιανοί ορθόδοξοι, δεν υπήρχαν Μουσουλμάνοι, Καθολικοί, Εβραίοι στο θρήσκευμα, Αρμένιοι χριστιανοί. (γ)
 
Μας παραμύθιασαν με τον «Χορό του Ζαλόγγου»,  ότι οι Σουλιώτισσες χόρευαν, τραγουδούσαν και έπεφταν στο γκρεμό μαζί με τα παιδιά τους, για να μην πιαστούν αιχμάλωτες από τα  μουσουλμανικά αρβανίτικα στρατεύματα του Αλή Πασά. (δ) Ποτέ δεν μας είπαν  ότι  τα χωριά του Σουλίου και οι Σουλιώτες\σες ήταν χριστιανοί Αρβανίτες (Αλβανοί Τόσκιδες ). Ποτέ  δε  μας είπαν ότι σε αυτές τις επαρχίες της Οθωμανικής αυτοκρατορίας που μετά την επανάσταση ονομάστηκαν Ελλάδα οι κάτοικοι της ήταν δίγλωσσοι, μιλούσαν ελληνικά, αρβανίτικα και κάποιοι βλάχικα. Ποτέ δεν μας είπαν ότι σχεδόν οι μισοί επώνυμοι ήρωες πολέμαρχοι  καπετάνιοι του ΄21 ήταν Αρβανίτες, κάποιοι Βλάχοι και κάποιοι ελληνόφωνες Σλάβοι. (ε)
 
Μας γαλούχησαν ότι επί Οθωμανών τα σχολεία και η ελληνική γλώσσα ήταν υπό διωγμό γι αυτό υπήρχαν τα «κρυφά σχολειά», μάλιστα επειδή τα παιδιά πήγαιναν κρυφά το βράδυ σχολείο και διάβαζαν κάτω από το φως κεριών, για να μη φοβούνται όταν έφευγαν έλεγαν και αυτό το τραγουδάκι «Φεγγαράκι μου λαμπρό φέγγε μου να περπατώ να πηγαίνω στο σχολειό, να μαθαίνω γράμματα, γράμματα, σπουδάγματα, του Θεού τα πράγματα». (ζ)
 
Μας λένε ότι η κήρυξή της επανάστασης έγινε στις 25 Μαρτίου από τον Παλαιών Πατρών Γερμανό στο μοναστήρι της Αγίας Λαύρας όπου ευλόγησε και τα λάβαρα. (η)
 
Μας λένε … ότι ψευτιά θέλουν, γιατί οι ελίτ αυτού του τόπου κάνουν κουμάντο και λένε ότι θέλουν, και δεν έχουν καμιά ντροπή να αντιστρέφουν το απόφθεγμα του δικού τους εθνικού ποιητή που έλεγε : «Το έθνος πρέπει να μάθει να θεωρεί εθνικό, ό,τι είναι αληθινό»  (Διονύσιος Σολωμός), για τις ελίτ παλιές και νέες ισχύει ότι είναι ψέμα είναι και εθνικό.
 
Τελειώνοντας  θα πω μια αλήθεια (που έλεγαν και οι πρόγονοι μου κολίγες το 1821) παραφράζοντας ένα σύνθημα των αναρχικών που λέει: «Ίδια είναι τ’ αφεντικά, δεξιά κι αριστερά», λέγοντας ότι: » Ίδια είναι τ’ αφεντικά, ρωμέικα, οθωμανικά – τούρκικα και ελληνικά».
 

2. Μια προσωπική αφήγηση

Μια που φέτος συμπληρώνονται 200 χρόνια από την επανάσταση  του 1821 επειδή έχω ψάξει λίγο το οικογενειακό μου δένδρο, και  από αυτά που μου διηγούνταν η γιαγιά μου από την μεριά του πάτερα μου διαπιστώνω ότι.

Ο παππούς της ήταν το δεύτερο πρωτοπαλίκαρο του Νικήτα Σταματελόπουλου, γνωστότερος ως Νικηταρά, λέγονταν Γιώργης Κλέρας (όπως και το πατρώνυμο της γιαγιάς μου ) και ήταν από το ορεινό χωριό (σλαβοχώρι) Καρβέλι παλιότερα Κουτσαβά Καρβέλι που βρίσκεται στις πλαγιές του Δυτικού Ταϋγέτου ανατολικά της Καλαμάτας, σε υψόμετρο 650 μέτρων. Τον 8ο μ.Χ. αιώνα στην ευρύτερη περιοχή της Παλιόχωρας εγκαταστάθηκαν Σλάβοι Μηλιγγοί  που δημιούργησαν και τον οικισμό Κουτσαβά Καρβέλη. Το όνομα του χωριού προέρχεται από τον βασικότερο οικιστή το επώνυμο του οποίου ήταν Καρβέλης.

Οι ακτήμονες και οι μικροκαλλιεργητές  χωρικοί (που ήταν και η μεγάλη μάζα των αγωνιστών)  επαναστάτες αγωνιστές πολέμησαν στην επανάσταση του 1821 για «γη και ελευθερία», στην απελευθέρωση όταν δεν τους έδωσαν γη, αρκετοί  ξαναβγήκαν στο «κλαρί»  (αντάρτικο)  ανεβαίνοντας στον Ταΰγετο. (θ)

 Όπως μου διηγήθηκε την ιστορία προφορικά η (αγράμματη) γιαγιά μου μετά το 1821 πολλοί αγωνιστές  χωρικοί ακτήμονες της περιοχής  όταν δεν τους δώσανε γη ανέβηκαν στον Ταΰγετο, ξαναβγήκαν στο κλαρί και άρχισαν αντάρτικο, ενάντια αυτή την φορά στους Έλληνες ντόπιους τσιφλικάδες, πλούσιους προεστούς  δημογέροντες (κοτζαμπάσηδες). Έστειλαν από την κυβέρνηση αποσπάσματα Πολιταρχίας (οι πρώτοι χωροφύλακες της εποχής που είχε δημιουργήσει ο Καποδίστριας και επικεφαλή της δύναμης είχε ορίσει τον  Μακρυγιάννη) να καταστείλουν το αντάρτικο και να συλλάβουν άτομα.

Το απόσπασμα συλλαμβάνει τον παππού της γιαγιάς μου Γιώργη, τον άντρα  της Λένης (Ελένης) και τον πάει δέσμιο προς την Καλαμάτα, στο δικαστήριο, που η ποινή ήταν σίγουρα κρεμάλα. Στον δρόμο προς την Καλαμάτα έξω από ένα χωριό το απόσπασμα κάνει μια στάση, οι «πολιτοφύλακες»  κάθονται μέσα σε ένα πανδοχείο – καπηλειό να ξαποστάσουν και να πιούν κάνα ρακί, δένουν τον προπάππου μου σε ένα πλάτανο  και βάζουν έναν πολιτοφύλακα  να τον φυλάει.

Η Λένη που παρακολουθούσε κρυφά το απόσπασμα βρήκε την ευκαιρία πλησίασε αθόρυβα από πίσω τον  φρουρό και με μια φαλτσέτα του κόβει το λαιμό, έκοψε και τα σχοινιά δεσμά του άντρα της, τον ελευθέρωσε και έφυγαν μαζί, πάλι για τα βουνά του Ταϋγέτου. Κατέβηκαν στην Καλαμάτα γύρω στα 1848/50 αφού είχε  υποχρεωθεί να  δώσει χάρη (αμνηστία) ο βασιλιάς Όθωνας  μετά την  επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου 1843 . Πιάσανε και ένα κομμάτι  γης λάθρα (κατάληψη)  γιατί ήταν κάτω από τον έλεγχο της  κυβέρνησης  και το καλλιεργούσαν. Πολύ αργότερα  το 1871 έγινε για πρώτη φορά η διανομή μέρους των «εθνικών γαιών» ( εθνικά κτήματα) στους ακτήμονες χωρικούς και έτσι το λάθρο έγινε νόμιμο.

Σημειώσεις:

 α) Ο Πλάτωνας στην “Πολιτεία” του ει­σάγει την έννοια του «γενναίου- θείου ψεύδους» ενός κατασκευασμένου μύθου στον ο­ποίο θα βασίζεται η σταθερότητα της πο­λιτείας «Τα επανορθωτικά ιαματικά ψέματα μια κυβέρνηση δεν πρέπει να τα περιμένει από τους ποιητές. Η εφεύρεση τέτοιων μύ­θων πρέπει να είναι αποκλειστικό προνό­μιο της πολιτείας» υποστηρίζει, ως γνή­σιος υπέρμαχος της ολιγαρχίας.

β) {…} Ρωμιός – Ρωμανία

Η Αυτοκρατορία (μας), όπως διδασκόμεθα στο σχολείο, ονομαζόταν «ΒΥΖΑΝΤΙΟ», από τη μικρή πόλη, που κτίσθηκε από τον μεγαρέα Βυζάντα, τον 7ο π.χ αιώνα και έφερε αυτό το όνομα (Βυζάντιο). Τη θέση αυτή για την στρατηγική της σημασία, επέλεξε ο Μ. Κωνσταντίνος, για να κτίσει τη νέα πρωτεύουσα του Κρατούς, τη Νέα Ρώμη-Κωνσταντινούπολη, όπως είδαμε. Εν τούτοις «κράτος γνωστόν επισήμως ως «βυζαντινόν» δεν υπήρξε ποτέ. Όσον και αν ερευνήσωμεν τας πηγάς μας, ελληνικάς και ξένας, ματαίως θα αναζητήσωμεν τον όρο αυτόν. Και πολύ φυσικά: οι όροι «Bυζαντινός» και «βυζαντινή ιστορία» εις την σημασία του κατοίκου και της ιστορίας του κράτους, που πρωτεύουσαν του είχε την Κωνσταντινούπολη, το παλαιόν Βυζάντιον, είναι ανύπαρκτοι. Ουδέ ποτε οι κάτοικοι του παρά τον Βόσπορον κράτος , εχρησιμοποίησαν δια τον εαυτόν των, το κράτος των και την ιστορίαν του το επίθετον «βυζαντινός».

Τους εαυτούς των ωνομάζον μόνον Ρωμαίους, η αυτοκρατορία των ήτο «ρωμαική» και πρωτεύουσα των η Νέα Ρώμη». Αυτά παρατηρεί ο μεγάλος βυζαντινολόγος Ιωάννης Καραγιαννόπουλος18 και είναι η ομόφωνη ομολογία όλων των ερευνητών της «Βυζαντινής» Ιστορίας. Η νέα πρωτεύουσα της αρχαίας Ρωμαική αυτοκρατορίας ονομάσθηκε ΝΕΑ ΡΩΜΗ και από αυτήν η χριστιανική πλέον αυτοκρατορία, η φυσική συνέχεια της, ονομάσθηκε ΡΩΜΑΝΙΑ και ποτέ Βυζάντιο. Ο Μ. Αθανάσιος στα μέσα του 4ου αιώνα γράφει σε μίαν αποστολή του: «…Μητρόπολις εστίν η Ρώμη της Ρωμανίας».

Η αυτοκρατορία, συνεπώς, δεν ονόμασε ποτέ τον εαυτό της, ούτε ονομάσθηκε από άλλους ΒΥΖΑΝΤΙΟ. Το όνομα «Βυζάντιο» για το κράτος είναι κατασκεύασμα των Φράγκων και εμφανίσθηκε για πρώτη φορά το 1562 (Ιερώνυμος Βολφ/Wolf) στη Γερμανία. Η χώρα και το κράτος των Ρωμάιων (Παλαιών και Νέων) ονομαζόταν ΡΩΜΑΝΙΑ και από τους πολίτες του και από τους ξένους. Μέχρι την άλωση του 1453 και ακόμη και μετά από αυτήν, ο λόγος ήταν για ΡΩΜΑΝΙΑ. Έτσι τα δημοτικά τραγούδια θρηνούν την πρώση όχι κάποιου ανύπαρκτου κράτους Βυζαντίου, αλλά της Ρωμανίας: «Οι Τούρκ’ … εκούρσευσαν την Πόλ’ τη Ρωμανίαν». Και δεν είναι το μόνο παράδειγμα.

Δεν είναι λοιπόν περίεργο, που οι ισλαμικές πηγές ονομάζουν με τον ίδιο τρόπο την αυτοκρατορία, διότι με αυτό το όνομα ήταν γνωστή . «Μπιλάτ-ερ-Ρούμ», χώρα των Ρωμαίων/ Ρωμηών, είναι ο όρος. Συχνά, λόγω στενότερης προοπτικής, με τον όρο Ρωμανία χαρακτηρίζεται η Μικρά Ασία ή τα παράλια της. Υπάρχει όμως και αντίστοιχος όρος Ρούμελη, που αποδίδεται στις ελεύθερες περιοχές της Αυτοκρατορίας και σημαίνει το ίδιο πράγμα:των Ρωμηών, περιλαμβάνοντας την Κωνσταντινούπολη και το ευρωπαικό μέρος της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Αλλά και οι Άραβες χρησιμοποιούν από αιώνες το ίδιο όνομα: Μπιλάτ-ερ-Ρούμ, για να ονομάσουν την ελεύθερη Ρωμανία, συμπεριλαμβάνοντας από τον 10ο αιώνα και την ιταλική Ρωμανία(=ιταλική χερσόνησο).

Στην συνάφεια αυτή πρέπει επίσης να λεχθεί, ότι ιστορικά ουδέποτε διακρίνεται λεγόμενη «Βυζαντινή Αυτοκρατορία» από τη Ρωμαική Αυτοκρατορία, διότι είναι φυσική συνέχεια της. Οι Φράγκοι με το πλαστό όνομα (για την αυτοκρατορία) «Βυζάντιο» μας έμαθαν να πιστεύουμε, ότι ο Μ.Κωνσταντίνος, μεταφέροντας την πρωτεύουσα στην Ανατολή, ίδρυσε μία νέα αυτοκρατορία, την «Βυζαντινή» και από ρωμαίος έγινε «βυζαντίνος»! Αυτή η μυθολογία μας βαρύνει μέχρι σήμερα, ιδιαίτερα τους Έλληνες. Οι πρόγονοι μας όμως γνώριζαν μόνο, ότι ήσαν πολίτες του κράτους με το όνομα Ρωμανία, το οποίο εκτεινόταν, επι Μ. Κωνσταντίνου, σ’ ολόκληρο τον ιστορικό χώρο, που σήμερα καλύπτει την Αγγλία, Πορτογαλλία, Ισπανία, Γαλλία, Ελβετία, Ιταλία, Αυστρία, τα Βαλκάνια, όλη τη Βόρεια Αφρική, τον Λίβανο, την Συρία, την Παλαιστίνη, την Τουρκία και τα ρωσικά παράλια του Ευξείνου Πόντου.

Όταν η Αυτοκρατορία, με την ίδρυση της νέας πρωτεύουσας , μετέφερε το κέντρο της στην Ανατολή, δεν άλλαξε την πολιτική δομή και το όνομα της. Παρέμεινε γνωστή με το όνομα «ρωμαική», έστω και αν η γλώσσα, που τελικά επικράτησε, ήταν ελληνική. Το ρωμαϊκό Imperium ήταν πια γνωστό και παραδεκτό από όλο τον τότε κόσμο, μέσα σ’αυτό ή έξω από αυτό. Η αλλαγή του ονόματος ήταν αδύνατη και η υιοθέτηση του από κάποιο άλλο κρατικό μόρφωμα θα επέφερε σύγχυση και αστάθεια. Αλλά και όταν το κράτος χωρίσθηκε σε δύο τμήματα, ανατολικό και δυτικό, (395μ.Χ), για την διευκόλυνση της διακυβερνήσεως του, πάλι το όνομα, διότι τα δύο μέρη ήταν τμηματα του ίδιου ενιαίου κράτους.

Πρέπει να γίνει κατανοητό, οτί οι λεγόμενοι Βυζαντινοί είναι στα ελληνικά Ρωμαίοι ή Ρωμηοί, στα λατινικά Ρωμάνοι (Ρουμάνοι) και στα αραβικά και τούρκικα Ρούμ, με κύρια και επίσημη γλώσσα τα ρωμαίικά.

Πρέπει να γίνει κατανοητό, οτί οι λεγόμενοι Βυζαντινοί είναι στα ελληνικά Ρωμαίοι ή Ρωμηοί, στα λατινικά Ρωμάνοι (Ρουμάνοι) και στα αραβικά και τούρκικα Ρούμ, με κύρια και επίσημη γλώσσα τα ρωμαίικά.

Επίσημη γλώσσα του Κράτους ήταν αρχικά η λατινική. Σταδιακά όμως , με τη μετάθεση του κέντρου της Αυτοκρατορίας στην Ανατολή (δ’ αιώνας) έγινε η ελληνική η περισσότερο διαδεδόμενη γλώσσα. Είναι χαρακτηριστικό, ότι στη σημερινή ελληνική γλώσσα ρωμαϊκά είναι τα λατινικά, ενώ ρωμαίϊκά είναι τα (νεώτερα) ελληνικά, όπως αναπτύχθηκαν στην Αυτοκρατορία, ως καθημερινή γλώσσα.

Υπάρχει, όμως και καθαρά πολιτική διάσταση στην επιβολή του ονόματος «Βυζαντινός». Η χρήση του ονόματος αυτού αντί του «Ρωμαίοι», από τις αρχές κυρίως του 19ου αιώνα, εξυπηρετούσε τα πολιτικά σχέδια των δυτικοευρωπαίων. Με αυτό τον τρόπο οι λαότητες της Ρωμανίας, που κέρδιζαν την ελευθερία τους τον 19ο αιώνα (Έλληνες, Σέρβοι, Βούλγαροι Ρουμάνοι, κ.τ.λ.) δεν θα μπορούσαν να διεκδικήσουν την ανασύσταση της Αυτοκρατορίας τους, αλλά την ίδρυση μικρών εθνικών κρατιδίων, ως προτεκτοράτων των δυτικοευρωπαικών Δυνάμεων. Έτσι και η Μεγάλη Ελληνική Επανάσταση ξεκίνησε μεν ως «Ρωμαϊκή» (Αλεξ. Υψηλάντης, Φεβρουάριος 1821), αλλά μετά έγινε εθνική, με τη διάσπαση των βαλκανικών λαών. Η επανάσταση στη Βαλκανική χερσόνησο από οικουμενική -ρωμαίκή μεταβλήθηκε σε επί μέρους εθνικές εξεγέρσεις με έντονο εθνικιστικό χαρακτήρα. Με τον τονισμό της εθνικότητας, κάθε βαλκανική εθνότητα κινήθηκε «αλυτρωτικά» (δημιουργία εθνικού κράτους) και όχι οικουμενικά (ανάσταση της κοινής Αυτοκτατορίας)

Οι Τούρκοι, πάντως, διασώζουν σήμερα στη γλώσσα τους κάπως τις ιστορικές φραστικές διακρίσεις. Τους ελλαδίτες (κατοίκους του ελληνικού κράτους), ονομάζουν Ίωνες (Junan), τους ομοεθνείς μας Ρωμαίους της Κωνσταντινουπόλεως καλούν Ρούμ (Ρωμαίους-Ρωμηούς). Την αυτοκρατορία όμως δεν την ονομάζουν Ρωμανία, αλλά Βυζάντιο και Βυζαντινή, ακολουθώντας και αυτοί το δυτικοευροπαικό παράδειγμα. {…}

{…} Ρωμαίος -Ρωμαίοι/Ρωμηοί

Οι υπήκοοι της Ρωμαικής Αυτοκρατορίας , και του ανύπαρκτου κρατικά «Βυζαντίου», συνεπώς, ως πολίτες της ΡΩΜΑΝΙΑΣ ονομαζόνταν κρατικά – πολιτειακά ΡΩΜΑΙΟΙ, η απλούστερα στους μετέπειτα αιώνες, ΡΩΜΗΟΙ. Άλλωστε από το έτος 212 μ.Χ με διάταγμα του αυτοκράτορα Καρακάλλα (Constituito Antoniniana) όλοι οι πολίτες του αχανούς Ρωμαικού Κράτους έλαβαν το όνομα Ρωμαίοι. Συνεπώς, και πριν από τη μεταφορά της πρωτεύσουσας στην Ανατολή. Το όνομα «Ρωμαίος» σήμαινε τον ρωμαίο πολίτη, οπού και αν ζούσε. Οι ελληνόφωνοι πολίτες του Ρωμαικού Κράτους ονομαζόνταν ΡΩΜΑΙΟΙ και οι λατινόφωνοι ROMANI.

Επειδή δε, και η Παλαιά και η Νέα Ρώμη λειτουργούσαν στο πλαίσιο της «πόλης – κράτους», όπως οι αρχαίες ελληνικές πόλεις, γι’αυτό «ρωμαίος»δεν ήταν μόνον ο κάτοικος της πρωτεύουσας, αλλά και κάθε υπήκοος της σ’ όλη την Αυτοκρατορία. Η πτώση του δυτικού μέρους της Αυτοκρατορίας σε βάρβαρα φύλα από το 476 μ.Χ. και μετά δεν δημιούργησε ξεχωριστό Κράτος, αλλά οι υποδουλώμενες επαρχίες, παραμένοντας σε ενότητα με το ανατολικό τμήμα του ρωμαικού Κράτους, περίμεναν την απελευθέρωση και επανένωση τους. Αυτή θα πραγματοποιηθεί με τον Ιουστινιανό(527-565),ως ένα σημείο.

Ρωμαίος, λοιπόν, ήταν ο πολιτής της Νέας Ρώμης και Ορθόδοξος Χριστιανος. Γι΄αυτό και το όνομα, χωρίς να χάσει την κρατική του σημασία, ταυτίσθηκε τελικά με τον Ορθόδοξο. Ρωμαίος ή Ρωμήος είναι ο Ορθόδοξος πολίτης της Νέας Ρώμης. Το Ρωμαίος, δηλαδή, δεν αναιρεί το οποιοδήποτε όνομα καταγωγής (φυλετικά). Στο σύνθετο Ελληνορωμαίος , το Ελλήν δηλώνει την καταγωγή και το Ρωμαίος την κρατική (ή την ορθόδοξη) ταυτότητα. Αυτό σημαίνει σήμερα και το όνομα: Ελληνοαμερικάνος, που σημαίνει Έλληνας κατά την καταγωγή και πολίτης του αμερικάνικου κράτους. Άρα το δίλημμα, που θέτουν κάποιοι, Έλλην ή Ρωμαίος είναι πλαστό. Διότι από την καταγωγή του μπορεί κάποιος να είναι: Έλλην, Σύρος, και ο,τιδήποτε άλλο και κρατικά Ρωμαίος, πολίτης δηλαδη του Ρωμαικού Κράτους. Στους τελευταίους αιώνες γίνεται αναφορά στον πολιτισμό της Ρωμανίας με τον όρο Ρωμηοσύνη.

Πρέπει εδώ να δηλωθεί, ότι η χρήση των ονομάτων από τους λόγιους ή τους πολιτικούς, πολλές φορές, επιφέρει σύγχηση στα πράγματα (π.χ ταύτιση του Ρωμαίος με το όνομα Έλλην, χρήση του ονόματος βυζαντίνος, κ.λ.π). Ο Λαός όμως, ελεύθερος από την πολιτική σκοπιμότητα ή την αρχαιοπληξία των λόγιων, χρησιμοποιεί φυσικά και αβίαστα τα ονόματα, όπως δείχνουν τα δημοτικά τραγούδια του. Βέβαια, υπάρχει και κάποια ταύτιση, διότι το όνομα Έλλην, ως πολιτιστικό, και το Ρωμαίος, ως κρατικό, τελικά ταυτίσθηκαν, διότι οι Ρωμαίοι έγιναν πολιτιστικά Έλληνες και οι Έλληνες κρατικά Ρωμαίοι.

Εξ’ άλλου όλοι οι Λαοί της αυτοκρατορίας (μπορούν να) ονομάζονται πολιτιστικά Έλληνες και η Αυτοκρατορία Έλληνική. Αυτό όμως δεν σημαίνει, ότι οι εκ καταγωγής (φυλετικά) Έλληνες είναι εξουσιαστές όλων των άλλων Λαών (της Αυτοκρατορίας) και η Αυτοκρατορία ιδιοκτησία των Ελλήνων. Μία τέτοια σύγχηση (παρανόηση) δημιουργήθηκε από το γεγονός, ότι το 1453 (β’ άλωση ) η Πόλη ήταν στα χέρια των Ελλήνων, μαζί με μερικά τμήματα της στον ιστορικό ελληνικό (ελλαδικό) χώρο. Δεν ήταν όμως αυτή γεωγραφικά ΟΛΗ η Αυτοκρατορία. Μονοεθνική αυτοκρατορία, άλλωστε, δεν υπάρχει.  {…}

Απόσπασμα από το δοκίμιο – μελέτη του πάτερ Γεώργιου Δ. Μεταλλινού

Καθηγητή Θεολογικής Σχολής Παναπιστημίου Αθηνών

«Η Αυτοκρατορία της Νέας Ρώμης και οι πολίτες της»

Μερική βιβλιογραφία  του εδώ: Γεώργιος Δ. Μεταλληνός (βιβλιονετ)

Δείτε και αυτή την συλλογική μελέτη

Έλλην, Ρωμηός, Γραικός Συλλογικοί προσδιορισμοί και ταυτότητες
 

β) Για τις εθνότητες το 1821 στον ελλαδικό χώρο δείτε το βιβλίο : Επί της δομής του νεοελληνικού κράτους (Ο εθνικισμός των πρώτων μεταεπαναστατικών εν Ελλάδι χρόνων υπό τρέχουσαν έποψη)

γ) Για όσους μέχρι σήμερα πιστεύουν ότι ο «Χορός του Ζαλόγγου» είχε συμβεί στ’ αλήθεια.

δ) Δείτε μόνο ένα παράδειγμα:  Μήτρος Πέτροβας (1745 – 1838), γνωστότερος ως Μητροπέτροβας ήταν οπλαρχηγός της Επανάστασης του 1821 από τη Μεσσηνία, καθώς και ένας από τους ηγέτες των αντικυβερνητικών εξεγέρσεων κατά τη διάρκεια της βαυαρικής αντιβασιλείας.

Φυσικά κάποιοι εθνολάγνοι θα πουν ότι οι Σλάβοι της Πελοποννήσου είχαν εξελληνιστεί, όμως δεν λένε πως εξελληνίστηκαν; Γι΄αυτούς ο εξελληνισμός είναι πράξη πολιτισμού ενώ ο εκτουρκισμός  είναι πράξη βαρβαρότητας. Όπως δεν έχουν αντίληψη  ή σκόπιμα  παρακάμπτουν  ότι όλες οι – στην ουσία βίαιες – επιβολές του κυρίαρχου κρατικού  εθνισμού  πάνω σε άλλες εθνοτικές  μειονότητες σε όλο το κόσμο είναι πράξεις βαρβαρότητας.

ε) Όταν λέμε ότι το Κρυφό Σχολειό είναι μύθος, δεν αποκλείεται σε τοπικό επίπεδο και για μικρές περιόδους αναστάτωσης (πόλεμοι, εξεγέρσεις) να υπήρξαν προσωρινοί περιορισμοί και απαγορεύσεις, αλλά σε καμιά περίπτωση δεν μαρτυρείται γενικευμένη και μακρόχρονη απαγόρευση εκπαίδευσης. Το εντυπωσιακό μάλιστα είναι ότι τα υποτιθέμενα κρυφά σχολειά άρχισαν να αυξάνονται τις τελευταίες δεκαετίες, όταν, όπως γράφει ο Γιάννης Χάρης, το κάθε ανήλιαγο κελί και η κάθε σπηλιά μετατρέπεται, για τουριστικούς λόγους, σε δήθεν κρυφό σχολειό, κι έτσι τα 10 κρυφά σχολειά της δεκαετίας του 1960 έχουν αισίως ξεπεράσει τα 100 στις μέρες μας! Νίκου Σαραντάκου:  Για το κρυφό σχολειό (που λειτουργούσε ολοφάνερα).

Εδώ να συμπληρώσω το Σαραντάκο ότι το σχολείο δεν ήταν υποχρεωτικό  και δεν είχαν όλοι την οικονομική ευχέρεια να πάνε σε ανώτερο σχολείο, εκτός και αν έπαιρναν υποτροφία, γιατί οι σχολές αυτές βρίσκονταν μακριά από το τόπο κατοικίας τους. Παράλληλα  η μεγάλη μάζα του λαού, τα παιδιά τον κολίγων, των φτωχών αγροτών, κτηνοτρόφων και μαστόρων από τα μικρά τους χρόνια έβγαιναν στη δουλειά για να βοηθήσουν την οικογένεια, και έτσι η μεγάλη μάζα του λάου παρέμενε αναλφάβητη.

 Όσοι από τον φτωχό λαό μπορούσαν να μάθουν κάποια κολλυβογράμματα στα «κοινά σχολεία» τα μάθαιναν από τους παπάδες για να μπορούν να διαβάζουν τα ψαλτήρια και να  ψέλνουν, τα βράδια γιατί την ημέρα δούλευαν. Οι πλούσιοι έπαιρναν δασκάλους για κατ’ οίκον διδασκαλία και μετά έστελναν τα παιδιά τους σε κολέγια ή πανεπιστήμια της Ευρώπης ή στις μεγάλες σχολές του γένους.

ζ) Ο μύθος της Αγίας Λαύρας κατασκευάστηκε με Διάταγμα που υπέγραψαν στις 15 Μαρτίου 1838 ο βασιλιάς  Οθων και ο υπουργός («Γραμματεύς της Επικρατείας») επί των Εκκλησιαστικών Γ. Γλαράκης, ώστε να συμπέσει ο εορτασμός με τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Η ιστορική έρευνα το γνωρίζει αυτό. Για παράδειγμα, ο καθηγητής Μεσαιωνικής και Νεωτέρας Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών Απόστολος Β. Δασκαλάκης έγραψε το 1961: «την 25ην Μαρτίου ουδείς ευρίσκετο εις την Λαύραν διά να κηρύξη την επανάστασιν, η οποία άλλωστε είχε κηρυχθή». Στις 25 Μαρτίου, στην Πελοπόννησο είχαν ήδη καταληφθεί η Καλαμάτα και τα Καλάβρυτα, ενώ πολιορκείτο από τους επαναστάτες από τις 21 Μάρτη η Πάτρα, όπου και ξεκίνησε η επανάσταση.

η) Αντι-εξουσιαστές και Ληστές στα βουνά της Ελλάδας (Α΄ 1821-1871)

3. Διακόσια χρόνια από την ανολοκλήρωτη επανάσταση

{…} (Οι Έλληνες αναμεταξύ των λέγουν, ότι τρεις είναι αι πληγαί του τόπου των, οι επίσκοποι (πρώτοι ούτοι), οι κοτζαμπάσηδες (δεύτεροι), και οι Τούρκοι τελευταίοι).
(WIL. GELL, “NARATIVE OF A JOURNEY IN THE MOREA”, LONDON 1823)

Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ’21

Ντέρτι που τόχουν τα βουνά, παράπονο κι οι κάμποι
για δυό σουδενιωτόπουλα που σηκώθηκαν κλέφτες
τόνα το λένε Καγιαρτζή, τ’ άλλο το λεν Μπακάλη
κι η μάνα του τού έλεγε κι η μάνα του τού λέει
– Δήμο μ’ για κάτσε φρόνιμα να γίνεις νοικοκύρης
για ν’ αποχτήσεις πρόβατα, για ν’ αποχτήσεις γίδια,
χωριά κι αμπελοχώραφα, κοπέλια να δουλεύουν.
– Μάννα μου εγώ δεν κάθομαι να γίνω νοικοκύρης…
και νάμαι σκλάβος των Τουρκών, κοπέλι στους γερόντους.

Από τους επίσημους ιστορικούς μας και αυτούς της παραδοσιακής και μη αριστεράς ο αγώνας του ’21 παρουσιάζεται σαν αγώνας «υπέρ πίστεως και πατρίδος» (Παπαρηγόπουλος) μέχρι και «εθνικοανεξηρτησιακός» αγώνας, που, άντε να είχε και λίγο κοινωνικό χαρακτήρα ή σαν αστική επανάσταση.

Η 25η Μαρτίου έχει καταντήσει μια γιορτή, που χρησιμοποιείται από το κράτος σε μια προσπάθεια να οικειοποιηθεί και να εκμεταλλευτεί το ’21. Εξωραΐζει γνωστές φιγούρες της εκμεταλλεύτριας τάξης της εποχής, ακριβώς επειδή υπάρχουν τα σημερινά αντίστοιχά τους, κι έτσι έχουμε: το παπά πού υψώνει το λάβαρο, τον αγωνιστή καλαμαρά (Φαναριώτη), την ηρωική πλοιοκτήτρια Μπουμπουλίνα, τους οργανωμένους αγωνιστές έμπορους και γουναράδες Φιλικούς, τους τσιφλικάδες προύχοντες που έκαναν, λέει, Εθνοσυνέλευση για να μεθοδεύσουν τον αγώνα. Κατά παραχώρηση, κοντά σ’ αυτά τα ιερά τέρατα αναφέρονται ο Μακρυγιάννης, ο Καραϊσκάκης, ο Διάκος κ.λ.π. Σαν φτωχός συγγενής δε παρουσιάζεται ο λαός.

Πέρα απ’ αυτά και εξαιτίας όλων αυτών, αν μας έλεγαν ξαφνικά «25 Μαρτίου», το πρώτο πράγμα που θα σκεφτόμασταν θα ήταν οι σημαίες κι οι σημαιούλες, παρελάσεις γυμνασίων και στρατού, τριήμερος αργία μετ’ αποδοχών – κάθε άλλο παρά η επανάσταση του ’21.

« … άπας ο λαός, και ιερείς και στρατιωτικοί και πολιτικοί και ναυτικοί και έμποροι και λόγιοι και γεωργοί, πάντες ενί λόγω οι κάτοικοι, ώρμησαν ομοθυμαδόν εις τα όπλα, και ηγωνίσθησαν μετά θαυμαστής αφοσιώσεως και καρτερίας τον ιερόν υπέρ πίστεως και πατρίδος αγώνα». (Κ. Παπαρρηγόπουλος)

Οι γεωργοί του Παπαρρηγόπουλου – που καταδέχτηκε να τους τσοντάρει στο τέλος – είναι οι εξαθλιωμένοι κολλήγοι, είναι αυτοί που ξεκίνησαν και σήκωσαν όλο το βάρος του αγώνα. Ο υπόλοιπος «άπας λαός» του τα είχε κάνει πλακάκια με τους Τούρκους και έγδερνε μαζί τους τούς γεωργούς – του. Υπήρχαν λοιπόν κοινωνικές τάξεις με συγκρουόμενα και ανταγωνιστικά συμφέροντα, εκμετάλλευση – καταπίεση κι όχι άσπρο – μαύρο, βάρβαροι και πολιτισμένοι, μωαμεθανοί και χριστιανοί. τσάμικος και τσιφτετέλι. {…} (1)
 

4. Μια στιγμή της ιστορίας

Στην Άνδρο δεν υπήρχαν οθωμανικά στρατιωτικά αποσπάσματα για επιβολή της τάξης και της είσπραξη των φόρων,  αυτή την δουλειά (όπως και σε άλλα νησιά ή περιοχές του ελλαδικού χώρου) την έκαναν οι ντόπιοι προύχοντες – κοτζαμπάσηδες για λογαριασμό των Οθωμανών.

Ένα χρόνο μετά τον επαναστατικό ξεσηκωμό του Μωρία (Πελοπόννησος) τον Μάϊο του 1822 ο Δημήτρης Μπαλής συγκάλεσε «λαϊκή συνέλευση» στην Μεσαριά της Ανδρου. Εκεί, 800 περίπου Άνδριοι δήλωσαν  συμμετοχή  και αλληλλεγγύη στην εξέγερση και ενέκριναν επαναστατικά μέτρα, ένα από τα οποία ήταν η κατάλυση των τσιφλικιών και η ανακήρυξη της Κομμούνας (κοινότητας) της Ανδρου.

Το κίνημα αυτό των ακτημόνων (κολλήγων) και μικροκαλλιεργητών με πρωταγωνιστή τον Δημήτρη Μπαλή, οργάνωσε την ανατροπή της άρχουσας τάξης του νησιού, των προεστών, κοτζαμπάσηδων και τσιφλικάδων. Η πρώτη επαναστατική πράξη ήταν η καταστροφή του υποθηκοφυλακείου του νησιού και η συγκρότηση λαϊκού δικαστηρίου. Και αφού έκαψε όλους τους τίτλους ιδιοκτησίας και τα χρέη των αγροτών  κοινωνικοποίησε, με απόφαση της λαϊκής συνέλευσης, τη γη και οργάνωσε την παραγωγική δραστηριότητα στη βάση των αρχών της κοινωνικής αυτοδιαχείρισης. Παραθέτω εδώ αυτούσια τη Διακήρυξη της επαναστατικής συνέλευσης  της αγροτιάς της Άνδρου, που συνέταξε ο Μπαλής και ψηφίστηκε από την συνέλευση.

Η Επαναστατική Διακήρυξη 

«Το έθνος μας πήρε τα όπλα κατά των τυράννων του. Τετρακόσιους χρόνους είμεθα σκλάβοι των Οθωμανών και τώρα εγίναμεν ελεύθεροι, δώσαντες το αίμα μας δια την ελευθερίαν της πατρίδος. Εις όλα τα μέρη οι Γραικοί πολεμούν διά την ελευθερίαν των και μόνον εις τα νησιά οι κοτζαμπάσηδες δεν είδαν με καλό μάτι την ανάστασιν του γένους. Αυτοί είχαν πάντα το ένα τους και τα ιντερέσια με τους Οθωμανούς. Μαζί με τους μπέηδες και τους πασάδες μάς καταπίεζαν, μας έπαιρναν το βιός μας, μας καταφρονούσαν, μας έγδυναν, μας ρουφούσαν το αίμα μας, τσερεμέτιζαν και πλούτιζαν από τον ιδρώτα μας.

Αυτοί οι σκλιάδες θέλουν να μας σκλαβώσουν και πάλιν, καταλύοντες την ελληνικήν Διοίκησιν και καλούντες τον Καπουδάν Πασάν να καταλάβει την νήσον μας. Το τι μας περιμένει αν έλθουν οι Τούρκοι το καταλαβαίνετε. Όχι μόνον θα χάσωμεν την ελευθερίαν μας και θα ατιμασθώμεν εις τα όμματα όλων των Ελλήνων και Ευρωπαίων, αλλά θα γίνομεν τρεις φορές σκλάβοι από την πριν κατάστασίν μας. Αυτό όμως δεν πρέπει να γίνει. Έχομεν την δύναμιν να εμποδίσωμεν το κακόν, αλλά πρώτα πρέπει να βάλωμεν νέαν τάξιν και να ιδρύσωμεν νέον σύστημα εις τον τόπον μας.

Η νήσος Άνδρος είναι και αυτή δημιούργημα της φύσεως καθώς και όλος ο κόσμος. Αλλά όταν εδημιουργήθη ο κόσμος, δεν υπήρχαν πλούσιοι και φτωχοί, μεγαλοκτήμονες και κολλήγοι. Η ανισότης, η ανέχεια, η δυστυχία είναι δημιουργήματα όχι του υπέρτατου όντος, αλλά των κρατούντων. Εις την αρχαίαν Ελλάδα και εις τον άλλον κόσμον και προ ολίγων χρόνων εις την Γαλλίαν, εχύθη πολύ αίμα διά να καταργηθούν τα προνόμια των αρχόντων και η ιεραρχική διατήρησις της κοινωνίας. Διατί και ημείς κατά την παρούσαν στιγμήν να μην αποτινάξωμεν όχι μόνον τον ζυγόν των Τούρκων, αλλά και των αρχόντων; Ομιλούν διαρκώς οι τουρκοκοτζαμπάσηδες ότι έχουν δικαιώματα επί της ιδιοκτησίας των και των εαυτών μας, τα οποία τάχα βγαίνουν από έγγραφα απαρασάλευτα. Αυτό δεν είναι σωστόν.

Οι προπάτορες των αρχόντων μας ήλθον εις το νησί μας από άλλα μέρη ως κατακτηταί και με την βίαν εξουσίασαν το καλύτερον μέρος της γης, χωρίς να έχουν προς τούτο κανένα δικαίωμα, περισσότερον από άλλους, εκτός από το δικαίωμα του ισχυροτέρου. Και άλλους μεν από τους εντοπίους ιδιοκτήτας και καλλιεργητάς εξόντωσαν και άλλους έκαμαν σκλάβους των. Οι σημερινοί λοιπόν άρχοντες, απόγονοι των κατακτητών και σφετεριστών της γης των πατέρων μας, κανένα δικαίωμα δεν έχουν να κρατούν αυτήν δια την ιδικήν των ωφέλειαν και κατατυράννευσιν και λήστευσιν ημών. Ο καιρός της ελευθερίας μας ήλθεν, ας αποτινάξωμεν λοιπόν τον ζυγόν και ας καταργήσωμεν τα προνόμια των αρχόντων μας. Όλοι οι Γραικοί θα επικροτήσουν την πράξιν μας και θα μας συντρέξουν εις την απόφασίν μας αυτήν.

Ήλθεν η ώρα να καταργήσωμεν την αθλιότητα, να απαλλάξωμεν την κατάντια μας και να δώσωμεν το παράδειγμα και εις τους λοιπούς νησιώτας και στους άλλους Γραικούς όπου στενάζουν από την αγροτικήν σκλαβιάν. Η γη ανήκει εις ημάς τους δουλευτές της και όχι εις τους ολίγους τουρκάρχοντας που την νέμονται με το δίκαιον του ισχυροτέρου το οποίον απέκτησαν από τους Φράγκους και τους Οθωμανούς κατακτητάς. Ο εθνικός αγών μας διά να πάρει ουσιαστικήν σημασίαν πρέπει να ολοκληρωθεί με την κατάργησιν κάθε προνομίου και κάθε δικαιώματος τα οποία υποβιβάζουν την πλειονότητα των γεωργών εις την κατάστασιν του δούλου.

Η ένωσις φέρει την δύναμιν και θα μας δώση την εξουσίαν να εκτελέσωμεν την απόφασίν μας. Η κοινοκτημοσύνη δεν είναι ζορμπαλίκι, αλλά έργον δικαιοσύνης. Πρέπει να παύσωμεν να είμεθα κολλιγάδες, όπως επαύσαμεν να είμεθα ραγιάδες. Και αυτό είναι στο χέρι μας, αρκεί να μην δειλιάσωμεν. Θα δουλεύωμεν εις το εξής τα φέουδα όλοι μαζί και θα απολαβαίνει τον καρπόν των η κομμούνα μας και θα γίνεται δίκαιη μοιρασιά της σοδειάς εις όλους τους δουλευτάδες, ανάλογα με τον κόπον και την δούλευσίν τους. Δι’ όλα αυτά θα γίνει σ ύ ν α ξ ι ς εις την Μεσαριάν, διά να λάβωμεν από κοινού αποφάσεις. Το φέρσιμό μας αυτό θα μας κάνει πρωτολάτας εις τον δίκαιον αγώνα όλων των κολλήγων και θα γίνει άκουσμα εις όλα τα μέρη της πατρίδος και εις όλον τον κόσμον και παντού θα μας επαινέσουν και θα μας δώσουν δίκαιον». (2)

Τις επόμενες εβδομάδες συνεχίστηκαν οι πυρπολήσεις των πύργων και των σπιτιών των τσιφλικάδων και κάποιοι από αυτούς πιάστηκαν, πέρασαν από «λαϊκό δικαστήριο» και φυλακίστηκαν ή εκτελέστηκαν, όταν διαπιστώθηκε ότι έστειλαν επιστολές στον Καπουδάν Πασά, Οθωμανό αρχιναύαρχο να έρθει στο νησί να τους βοηθήσει .

Σημειώσεις:

1) Απόσπασμα από τη μπροσούρα έκδοση του 1982, «Η εξέγερση των δούλων ή η επανάσταση των κοτζαμπάσηδων και των δεσποτάδων

2) Η κομμούνα της Άνδρου 

3) Κυριαρχία και Κοινωνικοί Αγώνες (παρουσίαση του βιβλίου: Από την προεπαναστατική περίοδο  έως τις προσπάθειες συγκρότησης εθνικού κράτους ).

4) Δείτε (λίγο αργότερα περίπου το 1870) αυτό το κείμενο για το «Ανατολικό Ζήτημα» που είναι το πρώτο διεθνιστικό και  αντιεθνικιστικό που γράφτηκε στην Ελλάδα σε αυτή τη δημοσίευση: Αμεσοδημοκρατικές και κοινοτιστικές ρίζες του αναρχισμού στην Ελλάδα, βρίσκετε στης Προσθήκες: 1) Δημοτικισμός και Ανατολικό Ζήτημα

Το 1821 όπως δεν το δίδαξαν ποτέ στα σχολεία

Του Χάρη Παπαδόπουλου

Δύο από τους ήρωες του 1821 που τιμά η κρατική αφήγηση της επανάστασης είναι ο Ρήγας Φεραίος και ο πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄. Και οι δύο θεωρούνται μάρτυρες της ίδιας «εθνικής ιδέας».

Ο Ρήγας όμως κα­λού­σε σε παν­βαλ­κα­νι­κή εξέ­γερ­ση όλους τους κα­τα­πιε­σμέ­νους –ανε­ξαρ­τή τως θρη­σκεί­ας– για την ανα­τρο­πή του σουλ­τά­νου, αλλά και των αρ­χό­ντων, χρι­στια­νών και μου­σουλ­μά­νων, κι ενά­ντια στην Εκ­κλη­σία. Ο Ρήγας, παιδί της πα­ρά­δο­σης των γιακωβίνων της Γαλ­λι­κής Επα­νά­στα­σης, δη­μιούρ­γη­σε μυ­στι­κή επα­να­στα­τι­κή ορ­γά­νω­ση, που τα σχέ­διά της πρό­δω­σε στον σουλ­τά­νο και στους Αυ­στρια­κούς όχι κά­ποιος Τούρ­κος, αλλά ένας χα­φιές του Πα­τριαρ­χεί­ου που είχε ει­σχω­ρή­σει στην ορ­γά­νω­ση.

Ο Ρήγας κι άλλοι 13 σύ­ντρο­φοί στραγ­γα­λί­στη­καν και τα πτώ­μα­τά τους ρί­χτη­καν στον Δού­να­βη. Οι κα­λό­γε­ροι του Πα­τριαρ­χεί­ου πα­νη­γύ­ρι­ζαν: «Όσον αφορά τον πα­ρά­φρο­να τον Ρήγα, ο οποί­ος έχει εκ­δώ­σει διά­φο­ρες διε­γερ­τι­κές επι­στο­λές… χωρίς τη συμ­φω­νία του Χρι­στού… βρήκε τον κα­λύ­τε­ρο θά­να­το κι έγινε ψάρι στον Δού­να­βη και μαζί με τους άλ­λους συ­νω­μό­τες θα γίνει ύλη της αιώ­νιας κό­λα­σης». 

Αντί­θε­τα, ο πα­τριάρ­χης Γρη­γό­ριος, που πρό­λα­βε κι αφό­ρι­σε τους επα­να­στά­τες το 1821, ήταν ανα­πό­σπα­στο κομ­μά­τι της εξου­σί­ας που απε­χθά­νο­νταν ο Ρήγας. Όπως και κάθε πα­τριάρ­χης πριν από αυτόν, ήταν μέλος του Δι­βα­νί­ου, δη­λα­δή του υπουρ­γι­κού συμ­βου­λί­ου του σουλ­τά­νου, και ανώ­τα­τος φο­ροει­σπρά­χτο­ρας των ορ­θό­δο­ξων χρι­στια­νών υπη­κό­ων της αυ­το­κρα­το­ρί­ας. Ο Γρη­γό­ριος έχασε το κε­φά­λι του εξαι­τί­ας της απο­τυ­χί­ας του να ελέγ­ξει τους πλη­θυ­σμούς που εξε­γέρ­θη­καν, ενώ με­γά­λο ρόλο στην εκτέ­λε­σή του έπαι­ξαν οι δο­λο­πλο­κί­ες του επι­σκό­που Πι­σι­δί­ας Ευ­γέ­νιου, που πρό­σμε­νε τη σειρά του για να ανε­βεί στον πα­τριαρ­χι­κό θρόνο.

Η άγνω­στη επα­νά­στα­ση

Η επα­νά­στα­ση στην Πε­λο­πόν­νη­σο δεν ξε­κί­νη­σε στις 25 Μάρτη στην Αγία Λαύρα, όπου ποτέ δεν υψώ­θη­κε κα­νέ­να λά­βα­ρο. Ο ξε­ση­κω­μός άρ­χι­σε στις 21 Μάρτη στην Πάτρα και ο ηγέ­της των εξε­γερ­μέ­νων, ο τσα­γκά­ρης Πα­να­γιώ­της Κα­ρα­τζάς, μέλος της Φι­λι­κής Εται­ρεί­ας, δο­λο­φο­νή­θη­κε τε­λι­κά από τους κο­τζα­μπά­ση­δες. Στην Ατ­τι­κή, ο ορ­γα­νω­τής της εξέ­γερ­σης, Με­λέ­της Βα­σι­λεί­ου, έφυγε κυ­νη­γη­μέ­νος από τους προ­κρί­τους και ενέ­πνευ­σε τον ξε­ση­κω­μό των ακτη­μό­νων στη Βό­ρεια Εύ­βοια, όπου κι αυτός δο­λο­φο­νή­θη­κε.

Ο Αντώ­νης Οι­κο­νό­μου, ο Φι­λι­κός δη­με­γέρ­της της Ύδρας, κα­τόρ­θω­σε να πιά­σει τους πλοιο­κτή­τες στον ύπνο και έτσι πήραν οι εξε­γερ­μέ­νοι τα πλοία. Ο Οι­κο­νό­μου δο­λο­φο­νή­θη­κε επί­σης από τους άντρες του Αν­δρέα Λό­ντου, πρού­χο­ντα και αρ­γό­τε­ρα πα­ρα­δο­σια­κού κομ­μα­τάρ­χη. Στην Άνδρο, οι ξε­ση­κω­μέ­νοι χω­ρι­κοί ίδρυ­σαν «κο­μού­να», καλ­λιερ­γώ­ντας όλοι μαζί τη γη. Μά­λι­στα πέ­ρα­σαν τους πλού­σιους από λαϊκά δι­κα­στή­ρια, επει­δή αυτοί κά­λε­σαν τον οθω­μα­νι­κό στόλο να τους σώσει από τους αγρό­τες. Επι­κε­φα­λής στην Άνδρο ήταν ο αγρό­της Δη­μή­τρης Μπα­λής, ο οποί­ος δο­λο­φο­νή­θη­κε την επό­με­νη χρο­νιά με εντο­λή του «Αρ­μο­στή των Νήσων» Κ. Με­τα­ξά, θείου του με­τέ­πει­τα δι­κτά­το­ρα Ιω. Με­τα­ξά.

Στη Νάξο, ηγέ­της της επα­νά­στα­σης ήταν ένας επί­σκο­πος, ο Ιε­ρό­θε­ος. Αυτός ήταν μέλος της Φι­λι­κής Εται­ρεί­ας και ορ­γά­νω­σε με­θο­δι­κά τις κα­τα­λή­ψεις των με­γά­λων κτη­μά­των από τους ακτή­μο­νες. Τα επό­με­να χρό­νια βρέ­θη­κε φυ­λα­κι­σμέ­νος στην Πε­λο­πόν­νη­σο.

Κα­τα­λή­ψεις κτη­μά­των έγι­ναν και αλλού, όμως ει­δι­κά στη Σάμο υπήρ­ξε ξε­κά­θα­ρη νίκη των ακτη­μό­νων πάνω στους πρού­χο­ντες, που κρά­τη­σε για μια δε­κα­ε­τία. Εδώ οι πλού­σιοι ανα­γκά­στη­καν να κα­τα­φύ­γουν όλοι απέ­να­ντι στη μι­κρα­σια­τι­κή ακτή και οι επα­να­στά­τες, με επι­κε­φα­λής τον Φι­λι­κό Λυ­κούρ­γο Λο­γο­θέ­τη, έφτια­ξαν την πο­λι­τι­κή τους ορ­γά­νω­ση, τους «Καρ­μα­νιό­λους», που κυ­βερ­νού­σαν το νησί. Με ενέρ­γειες της ελ­λη­νι­κής κε­ντρι­κής διοί­κη­σης στην Πε­λο­πόν­νη­σο, το νησί ήταν απο­κομ­μέ­νο. Αρ­γό­τε­ρα, με τις δι­πλω­μα­τι­κές δια­πραγ­μα­τεύ­σεις του Κα­πο­δί­στρια, η Σάμος δεν πε­ρι­λή­φθη­κε στο ελ­λη­νι­κό κρά­τος και οι Οθω­μα­νοί επα­νέ­φε­ραν την κοι­νω­νι­κή τάξη και τους με­γα­λο­κτη­μα­τί­ες στις ιδιο­κτη­σί­ες τους!

Οι Φι­λι­κοί χά­νουν τον έλεγ­χο

Εί­δα­με ότι οι δο­λο­φο­νη­μέ­νοι ηγέ­τες της φτω­χο­λο­γιάς ήταν κατά κα­νό­να μέλη της Φι­λι­κής Εται­ρεί­ας. Μπρο­στά όμως στις ανά­γκες των αγρο­τών για γη και κα­λύ­τε­ρη ζωή, η Φι­λι­κή Εται­ρεία κρά­τη­σε αμή­χα­νη στάση και γρή­γο­ρα ξε­πε­ρά­στη­κε από τα γε­γο­νό­τα.

Στην Πε­λο­πόν­νη­σο ήδη από την Α΄ Εθνο­συ­νέ­λευ­ση, η Φι­λι­κή Εται­ρεία είναι ου­σια­στι­κά πα­ρελ­θόν. Πα­ρό­τι δυο μέλη της, ο Δ. Υψη­λά­ντης κι ο Θ. Κο­λο­κο­τρώ­νης, εκλέ­γο­νται ο ένας πρό­ε­δρος του εκτε­λε­στι­κού και ο άλλος αρ­χι­στρά­τη­γος, στα όρ­γα­να οι κο­τζα­μπά­ση­δες έχουν από­λυ­τη πλειο­ψη­φία. Ο θρί­αμ­βος της αντί­δρα­σης θα απο­τυ­πω­θεί στη Β΄ Εθνο­συ­νέ­λευ­ση, όπου θα εκ­ποι­η­θούν οι «εθνι­κές γαίες», θα μπο­ρούν δη­λα­δή να αγο­ρα­στούν από τους πλού­σιους τα χτή­μα­τα που ανή­καν πριν στο οθω­μα­νι­κό κρά­τος και σε Τούρ­κους αγά­δες.

Από το φόβο των αγρο­τών που έχουν κα­τα­λά­βει αυτά τα χω­ρά­φια, σπά­νια θα εφαρ­μο­στεί αυτή η από­φα­ση. Οι Φι­λι­κοί, όμως, είναι ήδη σε διωγ­μό και οι διά­φο­ρες με­ρί­δες των προ­κρί­των ετοι­μά­ζο­νται για εμ­φύ­λιο πό­λε­μο μοι­ρά­σμα­τος της λείας. Η Ελ­λη­νι­κή Επα­νά­στα­ση δεί­χνει να κα­τρα­κυ­λά στο κενό.

Στην Γ΄ Εθνο­συ­νέ­λευ­ση της Τροι­ζή­νας, οι πρώην Φι­λι­κοί απο­κα­θί­στα­νται. Μαζί με τον Υψη­λά­ντη και τον Κο­λο­κο­τρώ­νη που δι­καιώ­νο­νται, ακυ­ρώ­νο­νται κι όσες εκ­ποι­ή­σεις των «εθνι­κών γαιών» έχουν γίνει. Ο λόγος: Την ει­σβο­λή του Ιμπρα­ήμ στην Πε­λο­πόν­νη­σο και του Κιου­τα­χή στη Ρού­με­λη στα­μά­τη­σαν οι πρώην ηγέ­τες της Φι­λι­κής Εται­ρεί­ας, βγαί­νο­ντας τε­λευ­ταία στιγ­μή από τη φυ­λα­κή και ανα­λαμ­βά­νο­ντας κα­τευ­θεί­αν την ηγε­σία των στρα­τιω­τι­κών επι­χει­ρή­σε­ων.

Η Γ΄ Εθνο­συ­νέ­λευ­ση έκλει­σε τις ερ­γα­σί­ες της με ένα διπλό αντι­φα­τι­κό μή­νυ­μα. Από τη μια ψή­φι­σε το Σύ­νταγ­μα της Τροι­ζή­νας, το πιο φι­λε­λεύ­θε­ρο σύ­νταγ­μα του κό­σμου εκεί­νη την εποχή, κι από την άλλη ανέ­θε­σε στον αντι­δρα­στι­κό Κα­πο­δί­στρια τη δια­κυ­βέρ­νη­ση της χώρας. Είναι η πε­ρί­ο­δος που οι Με­γά­λες Δυ­νά­μεις με τη ναυ­μα­χία του Να­βα­ρί­νου θα ανα­λά­βουν να δώ­σουν τέλος στην ανα­τα­ρα­χή στη Με­σό­γειο, επι­τρέ­πο­ντας να στη­θεί το ελ­λη­νι­κό κρά­τος. Τα κοι­νω­νι­κά ζη­τή­μα­τα, που τέ­θη­καν και δεν λύ­θη­καν το 1821, θα μπουν στην άκρη προ­σω­ρι­νά, για να εκρα­γούν το αμέ­σως επό­με­νο διά­στη­μα…

Συ­μπέ­ρα­σμα

Η επα­νά­στα­ση του 1821 είχε κοι­νω­νι­κά και τα­ξι­κά χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά από την πρώτη στιγ­μή. Σε κάθε πε­ριο­χή, οι φτω­χοί αγρό­τες ήξε­ραν τον τα­ξι­κό εχθρό τους και όχι σπά­νια έπαιρ­ναν σκλη­ρά μέτρα ενα­ντί­ον του. Όμως έμε­ναν εκεί, χωρίς να συν­δέ­ουν τον αγώνα τους με τις άλλες πε­ριο­χές και χωρίς να μπο­ρούν να έχουν ένα πρό­γραμ­μα για το τι θα κά­νουν, αφού διώ­ξουν τους προ­κρί­τους. Οι ανώ­τε­ρες τά­ξεις είχαν πολύ κα­λύ­τε­ρο πο­λι­τι­κό έν­στι­κτο. Δεν τους αρ­κού­σε να κερ­δί­σουν το­πι­κά, αλλά συ­ντρί­βα­νε την κοι­νω­νι­κή ανταρ­σία οπου­δή­πο­τε ξε­σπού­σε και επι­τί­θο­νταν με ιδιαί­τε­ρη λύσσα στους ηγέ­τες των φτω­χών.

Το ελ­λη­νι­κό κρά­τος μπό­ρε­σε να το κλη­ρο­νο­μή­σει μόνο η αστι­κή τάξη, οι έμπο­ροι και οι Φα­να­ριώ­τες. Πέρα από εξαι­ρέ­σεις, η τάξη αυτή μπήκε με το ζόρι στην επα­νά­στα­ση ή ήταν ολο­κλη­ρω­τι­κά εχθρι­κή προς αυτή, μέχρι να νι­κή­σει. Χα­ρα­κτη­ρι­στι­κό πα­ρά­δειγ­μα ο Μι­χα­ήλ Το­σί­τσας που τον καιρό της επα­νά­στα­σης ήταν υπεύ­θυ­νος επι­με­λη­τεί­ας του Ιμπρα­ήμ πασά στην Πε­λο­πόν­νη­σο, σω­ρεύ­ο­ντας πλού­τη από τη λε­η­λα­σία και τον εξαν­δρα­πο­δι­σμό των κα­τοί­κων της. Αμέ­σως μετά ο Το­σί­τσας έκανε με­ρι­κές επι­δει­κτι­κές φι­λαν­θρω­πί­ες και με­τα­τρά­πη­κε από προ­δό­της σε «μέγα ευ­ερ­γέ­τη του Έθνους».

Η επα­νά­στα­ση του 1821 ήταν –στην πραγ­μα­τι­κό­τη­τα–  ένα επει­σό­διο στην προ­σπά­θεια της αν­θρω­πό­τη­τας να απε­λευ­θε­ρω­θεί από την εκ­με­τάλ­λευ­ση και την κα­τα­πί­ε­ση. Τη μνήμη του 1821 τη διεκ­δι­κεί η αστι­κή τάξη για να ανα­πα­ρά­γει τους μύ­θους της εθνι­κής ενό­τη­τας και της συ­νέ­χειας του έθνους. Τη διεκ­δι­κού­με όμως κι εμείς, όπως διεκ­δι­κού­με και όλες τις αστι­κές επα­να­στά­σεις, γιατί έθε­σαν  – κι ας μην έλυ­σαν – το ζή­τη­μα της ελευ­θε­ρί­ας και της ισό­τη­τας.

Πηγή: rproject.gr

Δείτε και αυτά τα πολύ σημαντικά βιβλία

Έλλην, Ρωμηός, Γραικός
Συλλογικοί προσδιορισμοί και ταυτότητες
 
Οι ήρωες της Επανάστασης ξεχασμένοι και υπό διωγμό (άρθρο)

 

Καπιταλιστική ανάπτυξη και εργατική τάξη στις παραμονές της επανάστασης του 1821 (άρθρο)

Κώστας Δουζίνας: Ελληνική Επανάσταση και Αϊτή: Μια συγγένεια που αποκρύφτηκε(άρθρο)

Επίσης δείτε:

Ένα εξαντλητικό αφιέρωμα της LIFO στα 200 χρόνια από το 1821 με 100 άρθρα ― έρευνες, αναλύσεις, προτεινόμενα βιβλία και πολύτιμο υλικό ― γύρω από την Επανάσταση… Ανανεώνεται συνεχώς.  

Το αφιέρωμα αυτό έχει (μέχρι τώρα) 70 αναρτήσεις.
 

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s