Χαμάς και «ριζοσπαστικό» Ισλάμ

{…} Σαν αναρχικός «οφείλω» εξαρχής να πω ότι από τη μια είμαι ενάντια στην ισλαμο – φασίζουσα – φονταμενταλιστική οργάνωση Χαμάς, δημιούργημα των αδελφών μουσουλμάνων  που στην αρχική της δημιουργία στηρίχτηκε έμμεσα από το κράτος του Ισραήλ, [¹] και διοικεί τη Γάζα με αυταρχικό τρόπο. Είμαι ενάντια στο «ριζοσπαστικό» ισλάμ και τα θεοκρατικά, ολοκληρωτικά ισλαμικά καθεστώτα  με το οποίο φλερτάρει μερίδα της αριστεράς και κάποιοι/ες αυτοχαρακτηριζόμενοι αναρχικοί χάριν του αντι/ ιμπεριαλιστικού – αντι/ νεοαποικιοκρατικού αγώνα. [²] Φυσικά δεν είμαι ανιστόρητος και δεν ξεχνώ την στήριξη του αποικιοκρατούμενου από τους Ισπανούς Μαρόκου στον φασίστα Φράνκο και των ρόλο των μαροκινών ισλαμιστών σε αυτό, στην διάρκεια της επανάστασης του 1936 στην Ισπανία. [³]

Από την άλλη, είμαι ενάντια  στο σιωνιστικό – φασίζων κράτος του Ισραήλ [⁴] και δεν κρατάω ίσες αποστάσεις από αυτά που βιώνει ο Παλαιστινιακός λαός εδώ και πάνω 70 χρόνια  από το κράτος του Ισραήλ. Δεν εξισώνω το θύτη με το θύμα. Θύτης είναι το ισραηλινό κράτος και θύμα ο πολύπαθος παλαιστινιακός λαός. {…}

«…Εξάλλου – είναι γνωστό – ότι ζούμε σε μια εποχή στην οποία δεν υπάρχει χρόνος, ούτε επιθυμία, να γνωρίσουμε τις θέσεις των άλλων και είναι πιο εύκολο να τις μισήσουμε. Γι αυτό και ανθίζουν οι στενόμυαλοι οπαδισμοί στα κοινωνικά δίκτυα και στις πλατείες, το ανέμισμα των σημαιών, η απουσία διαλόγου. Παντού στον κόσμο, αλλά και στη χώρα μας. Όχι χωρίς παραδοξότητες. Οι αριστεροί διολισθαίνουν προς την υπεράσπιση της Χαμάς, ενώ το άστρο του Δαβίδ εμφανίζεται πίσω από εκπροσώπους της θεσμικής δεξιάς η οποία συμπράττει με τον νεοφασισμό…»

{…} Το παλαιστινιακό εθνκοαπελευθερωτικό κίνημα ήταν στην βάση του κοσμικό – πολιτικό και με ταξικά χαρακτηριστικά, ήταν το «Βιετνάμ» της Μέσης Ανατολής. Μετά την κατάρρευση του «υπαρκτού σοσιαλισμού» και τη κρίση της αριστερής μαρξιστικής ιδεολογίας, το παλαιστινιακό κίνημα (όπως και άλλα κινήματα) άρχισε να μετατοπίζεται στον εθνοθρησκευτισμό και τον ισλαμικό φονταμενταλισμό. Το ίδιο έγινε και στην κοινωνία του Ισραήλ με τις διάφορες θρησκευτικές εβραιοφονταμενταλιστικές σέκτες που σήμερα έχουν το πάνω χέρι στα πολιτικά πράγματα του Ισραήλ. {…} (αποσπάσματα από εδώ: Οι Παλαιστίνιοι: από αγρότες, επαναστάτες).

Δεν είναι καιρός για κριτική ή για γεωπολιτικές αναλύσεις γιατί μπροστά στα μάτια μας συντελείται μια καταστροφή, μια γενοκτονία ειδικά στην Γάζα και την κύρια ευθύνη την φέρει το ισραηλινό κράτος και η κυβέρνηση του. Την ευθύνη που έχει η  Χαμάς (ειδικά μετά γεγονότα στις 7/10/2023) την αφήνουμε για μετά, γιατί ο όλεθρος στην Γάζα μας αγγίζει όλους, και πιο πολύ αυτούς/ες που τον βιώνουν.  

2. ισλαμοφασίστες

Χαμάς (ακρωνύμιο στα αραβικά του «Κινήματος της Ισλαμικής Αντίστασης»). Ως αυτόχθων οργανισμός (ιδρύθηκε μέσα στην Παλαιστίνη), στα τέλη της δεκαετίας του 1940 λειτούργησε ως παράρτημα στη Γάζα των Αδελφών Μουσουλμάνων της Αιγύπτου, ενώ η δράση της είχε όλα αυτά τα χρόνια φιλανθρωπικό και πολιτιστικό χαρακτήρα.

Αυτό άρχισε να αλλάζει από τις αρχές της δεκαετίας του ‘80, όταν μέλη της άρχισαν να καταφεύγουν σε ένοπλες ενέργειες υπό τον οργανωτικό μανδύα της «Ισλαμικής Τζιχάντ», ενώ μετά το ξέσπασμα της Ιντιφάντα, η Χαμάς πέρασε εξ’ ολοκλήρου στην απευθείας ένοπλη αντιπαράθεση με τις ισραηλινές δυνάμεις, αμφισβητώντας στην πράξη την πρωτοκαθεδρία της Φατάχ που εν πολλοίς είχε αναστείλει την ένοπλη δράση για χάρη της διπλωματίας.

Η ιδεολογία της Χαμάς συμπυκνώνεται στη διακηρυγμένη στόχευση ίδρυσης ισλαμικού κράτους στην Παλαιστίνη και την καταστροφή του Ισραήλ. Κεντρική θέση όμως στο λόγο της έχει η «Αντίσταση», και όχι η «Απελευθέρωση» ή η «Ανεξαρτησία». Η διάσταση αυτή θέτει προτεραιότητα στην εδώ και τώρα  δράση, ως μέσο για την επίτευξη του στόχου, σε αντιδιαστολή με τις «ανίερες» συνομιλίες της Φατάχ με έναν εχθρό, τον οποίον κάθε πιστός μουσουλμάνος οφείλει να «καταστρέψει».

3. Περί «ριζοσπαστικού» Ισλάμ

1] Όταν το Ισραήλ αγαπούσε τη Χαμάς και εδώ: Φτιάχνοντας τη «Χαμάς 2»)

2]  «… Τα «εθνικο-απελευθερωτικά» κινήματα χρησιμοποίησαν την πίστη τους σε αυταρχικές μορφές σοσιαλισμού κατά τον ίδιο σχεδόν τρόπο που ο Στάλιν χρησιμοποίησε σοσιαλιστικές ιδεολογίες για να εδραιώσει βάναυσα τη δική του δικτατορία. Πράγμα­τι ο μαρξισμός-λενινισμός αποδείχτηκε ένα εκπληκτικά αποτελεσματικό δόγμα για να κινητοποιηθούν «εθνικο-απελευθερωτικοί» αγώνες εναντίον ιμπεριαλιστικών δυνάμεων και για να κερδηθεί η υποστήριξη αριστερών ριζοσπαστών στο εξωτερικό, οι οποίοι είδαν τα «εθνικο-απελευθερωτικά» κινήματα βασικά σαν αντιϊμπεριαλιστιούς αγώνες, αντί να εξετάζουν το αληθινό κοινωνικό τους περιεχόμενο… Σχεδόν όλες οι μαρξιστικές τάσεις απέναντι στο «εθνικό ζήτημα», μολονότι διεθνικιστικές ως προς την ταξική αντίληψη τους, ήταν στην ουσία εργαλειακές, καθοδηγούνταν από τη σκοπιμότητα και τον οπορτουνισμό…» Μάρεϋ Μπούκτσιν: Ο Εθνικισμός και το «Εθνικό Ζήτημα»

3] {…}  Η παρέμβαση των Μουσουλμάνων δίπλα στον ισπανικό φασισμό στον Εμφύλιο Πόλεμο είναι ένα ζήτημα που ιστορικά έχει υποβαθμιστεί για ασαφείς πολιτικούς λόγους. Υπήρχαν περίπου 100.000 από αυτούς, μακράν το μεγαλύτερο απόσπασμα ξένων μαχητών, που αποτελούσαν, σύμφωνα με τον Σάντσες, « τη ραχοκοκαλιά του στρατού του Φράνκο ». Στο πεδίο της μάχης, το καθεστώς του Φράνκο επικράτησε κυρίως χάρη στη στρατηγική συνεργασία μεταξύ των μαροκινών ισλαμικών στρατευμάτων και των σωμάτων επέμβασης που έστειλαν οι Ναζί, της Λεγεώνας Κόνδωρ, με την περιστασιακή προσθήκη Ιταλών φασιστών, μονάδων του Ρεκέτε, της Λεγεώνας και ορισμένων σχηματισμών των Φαλαγγιτών.

Το ισλαμικό απόσπασμα, υπό τη διοίκηση Ισπανών αξιωματικών, αλλά και Μουσουλμάνων αξιωματικών  και υπαξιωματικών, παρείχε στο καλύτερο πεζικό και οι μονάδες των Ναζί ένα ουσιαστικό μέρος του πυροβολικού, της αεροπορίας και των αρμάτων μάχης . Είχαν έναν εξαιρετικά υψηλό αριθμό απωλειών, το ένα τρίτο του συνόλου, κάτι που δεν ανησύχησε όσους τους έστειλαν .

Μαροκινοί στρατιώτες που ήρθαν στη Χερσόνησο ενθαρρύνθηκαν και στρατολογήθηκαν από τον βορειοαφρικανικό ισλαμικό κλήρο, ο οποίος καλούσε τους ενορίτες του να υποστηρίξουν τον Φράνκο ενάντια στους Ρεπουμπλικάνους και τους αντιφασίστες, τους οποίους στιγμάτισε ως « σκυλιά χωρίς θρησκεία ». Η στενή ένωση μεταξύ αυτού του κλήρου και του μηχανισμού του Φράνκο είχε εδραιωθεί πριν από το 1936, όταν η Φάλαγγα και ο μαροκινός ουλεμάς αναγνώρισαν ότι ήταν πολύ κοντά ιδεολογικά και πολιτικά. Μόλις ξεκίνησε η πυρκαγιά, το καθεστώς του Φράνκο ήταν ιδιαίτερα γενναιόδωρο, προσφέροντας δώρα και χρήματα στον ισλαμικό ιερατικό μηχανισμό, χρηματοδοτώντας προσκυνήματα στη Μέκκα, ανοίγοντας τζαμιά (μερικά στη Χερσόνησο), απαγορεύοντας στον καθολικό κλήρο να προσηλυτίζει μεταξύ των «Μαυριτανών» κ.λπ. Η Εκκλησία υποστήριξε πλήρως αυτή την ενέργεια.

Οι κύριοι ιδεολόγοι της Φάλαγγας, ακροδεξιοί διανοούμενοι, και οι ισπανικές στρατιωτικές αρχές ανέπτυξαν ένα σύστημα ιδεών σχετικά με αυτό το ζήτημα. Παρουσίασαν την στρατιωτική εξέγερση των φασιστικών φατριών ως μια μορφή « ιερού πολέμου », ενός « τζιχάντ », που διεξήχθη ενάντια στον αθεϊσμό, τον κομμουνισμό και τον αναρχισμό. Τέτοιο περιεχόμενο παρήχθη κυρίως από τον E. Giménez Caballero, έναν από τους ιδρυτές της Φάλαγγας, τον J. Beigbeder, στρατιωτικό αξιωματικό που ήταν Ύπατος Αρμοστής στο Μαρόκο στην αρχή του πολέμου, και τον δημοσιογράφο J.M. Pemán, για να μην αναφέρουμε τον ίδιο τον Φράνκο. Αυτές οι διατυπώσεις έγιναν δεκτές με τεράστια ικανοποίηση από τις μαροκινές θρησκευτικές και πολιτικές αρχές.

Προηγουμένως, το έδαφος είχε προετοιμαστεί από ιστορικούς και μελετητές του Ισλάμ, όπως ο Μιγκέλ Ασίν Παλάσιος, ένας Καθολικός ιερέας με μοναρχική ιδεολογία και φασίστας με πάθος για αυτή τη θρησκεία (θεωρούσε τον εαυτό του « ισλαμολόγο »), για τον οποίο ανταμείφθηκε από τον Φράνκο, ο οποίος τον έκανε μέλος των Κορτές από το 1943 μέχρι τον θάνατό του το 1944.

Ενώ ο ισλαμικός κλήρος στρατολογούσε Μαροκινούς στρατιώτες για τον ισπανικό φασισμό, οι οπαδοί του αντιαποικιοκρατικού ηγέτη Αμπντ-ελ-Κριμ αντιτάχθηκαν σε αυτό, παρενοχλούμενοι από ουλεμάδες και Φαλαγγίτες. Υποστήριζαν ότι εάν η αποικιακή δύναμη βρισκόταν σε εμφύλιο πόλεμο, τα νόμιμα συμφέροντα των λαών του Μαρόκου θα επιτυγχανόντουσαν με την αντιπαράθεση και των δύο πλευρών, ακόμη και επιδιώκοντας να πραγματοποιήσουν χειραφετητικές επιθετικές ενέργειες. Ο ισλαμικός κλήρος παρέμεινε αυστηρά πιστός στον Φράνκο, προδίδοντας την υπόθεση του αντιιμπεριαλιστικού αγώνα στο Μαρόκο, για τον οποίο αυτός και οι οπαδοί του είχαν αγωνιστεί με τόσο σθένος όσο και δικαίως, εναντίον της Ισπανίας και εναντίον της Γαλλίας, μέχρι την τιμητική τους ήττα το 1926. {…} (Αποσπάσματα απο εδώ: Ισλάμ και ο Ισπανικός Εμφύλιος Πόλεμος )

4] {…} Πολλοί μιλούν για τον θρησκευτικό φανατισμό των μουσουλμάνων της Χαμάς, παραγνωρίζοντας τον αντίστοιχο θρησκευτικό φανατισμό που ενυπάρχει στον πολιτικό συνασπισμό που κυβερνά το Ισραήλ και πιο συγκεκριμένα στην κυβέρνηση με πλειοψηφία το Likud  του Μπένζαμιν Νετανιάχου  συμμετέχουν τα κόμματα του Θρησκευτικού Σιωνισμού, το Hatzionout Hadatit , του Bezalel Smotrich, (με την Jewish Force ) και το Otzma Yehudit, του Itamar Ben Gvir. Τα κόμματα αυτά είναι εκφραστές μιας ακραίας φασίζων θρησκευτικής εθνικιστικής – ρατσιστικής ιδεολογίας.{…} (Αποσπάσματα απο εδώ:  Ιουδαϊκός φονταμενταλισμός & Ισραηλινή ακροδεξιά).

5] Η Χαμάς άλλαξε – αναθεώρησε κάποια από τα άρθρα του καταστατικού της για λόγους τακτικισμού  γιατί στο βάθος παραμένει αντισημιτική με επιρροές από τους «κλασικούς» του είδους Γερμανούς ναζί. 

Η Χαμάς όπως η μητέρα οργάνωση «Αδελφοί Μουσουλμάνοι» χρησιμοποιεί στο ακέραιο το δόγμα «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα».

{…} Το δόγμα ο «σκοπός αγιάζει τα μέσα» είναι παλιό όσο παλιά είναι και η κυριαρχία απο άνθρωπο σε άνθρωπο, σπέρματα του ανευρίσκονται σε όλες τις κυριαρχικές ιεραρχικές πατριαρχικές κοινωνίες….{…}

{…}… Στα μετά τα αρχαία χρόνια ένας από τους πρώτους που εξάσκησε το δόγμα ιδιωτικά με την έννοια της μη κρατικής υπόστασης αλλά προς χάρη της ισλαμικής αίρεσης των Ισμαηλιτών, (προτού την λεγόμενη νεωτερική εποχή στην Δύση, που στις απαρχές της εντάσσεται και ο Μακιαβέλι) ήταν ο Χασάν Ιμπν Σαμπάχ, από το σημερινό Ιράν, ο επονομαζόμενος και “γέρος του βουνού” ή «Ηγεμόνας των Ορέων» με τους Ασασίνους  ( ή Τάγμα των Δολοφόνων) από το 1090 μέχρι 1275 Κ.Χ.  Αργότερα ο Μακιαβέλι δεν έκανε τίποτα άλλο από το να συστηματοποιήσει αυτό το δόγμα και να το εντάξει στην σύγχρονη (λεγόμενη και νεοτερική ) πολιτική σκέψη, το δόγμα αυτό ταυτίστηκε και με το χριστιανικό καθολικό τάγμα «Εταιρεία του Ιησού» των Ιησουιτών.

Έκτοτε όλα τα σύγχρονα πολιτικά ρεύματα που αποσκοπούν στην εξουσία – κυριαρχία ενστερνίζονται αυτό το δόγμα, από τους Ιακωβίνους, τους φιλελεύθερους, δημοκράτες  τους εξουσιαστές σοσιαλιστές, σοσιαλδημοκράτες μέχρι τους μπολσεβίκους, τους φασίστες – ναζιστές, τους νεοφιλελεύθερους και τους θρησκευτικούς φονταμενταλιστές. Πολλά εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας πηγάζουν από την αντίληψη που ιεροποιεί  είτε πολιτικά είτε θρησκευτικά τον σκοπό, και κατά αντανάκλαση και τα μέσα. {…} (αποσπάσματα από το: Ο σκοπός αγιάζει τα μέσα ή αναρχικά μέσα και σκοποί; )

6] σημ. του Γ. Μ: Προφανώς η Χαμάς απευθύνεται στις ανιστόρητες μάζες ανθρώπων διότι, μετά την κατάληψη της Βαγδάτης την ιστορική πρωτεύουσα του Χαλιφάτου των Αββασιδών από τους Μογγόλους το 1258 Κ.Χ . Η κεντρική διοίκηση του ισλαμικού κόσμου (χαλιφάτο) πέρασε στους Μαμελούκους κυβερνήτες της Αιγύπτου το 1261, απ΄ όπου συνέχισε να διεκδικεί την ηγεσία και πρωτοκαθεδρία σε θρησκευτικά θέματα του μουσουλμανικού κόσμου μέχρι το 1519. Μετά την κατάκτηση από την Οθωμανική Αυτοκρατορία όλης της Μέσης Ανατολής και της Αιγύπτου, η θρησκευτική εξουσία μεταφέρθηκε επίσημα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και η πρωτεύουσα του χαλιφάτου στην Κωνσταντινούπολη – Ιστανμπούλ.

Στην ουσία καταργήθηκε το χαλιφάτο και χαλίφης στην θέση του χαλίφη έγινε ο σουλτάνος, αυτό διήρκησε μέχρι την διάλυση της αυτοκρατορίας. Την τελευταία κίνηση για την   διάλυση της αυτοκρατορίας την επέφερε η Αραβική Επανάσταση κατά της Οθωμανικής κυριαρχίας με ένοπλη  εξέγερση  και νίκη των αραβικών δυνάμεων κατά της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, στο θέατρο επιχειρήσεων της Μέσης Ανατολής του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Εξέγερση που βοηθήθηκε απο τους  Βρετανούς αποικιοκράτες με επικεφαλής τον αντισυνταγματάρχη Τόμας Έντουαρντ Λώρενς ή «Λώρενς της Αραβίας».

Ο όρος χαλιφάτο καταργήθηκε μετά την επανάσταση των νεότουρκων το 1924 από τον Τούρκο ακροδεξιό εθνικιστή ηγέτη Μουσταφά Κεμάλ, ο οποίος κατάργησε και το αραβικό αλφάβητο που ήταν το επίσημο αλφάβητο των Οθωμανών  και επέβαλε στην Τουρκία το λατινικό. Προφανώς η Χαμάς και οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι να υπονοούν ως τελευταίο  χαλιφάτο  το Οθωμανικό Χαλιφάτο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και την  παρακμή και διάλυση της αυτοκρατορίας  ως εβραϊκό έργο, και τον Μουσταφά Κεμάλ μάλλον δάκτυλο των Εβραίων.

7] Ονομάζω αντεστραμμένους οριενταλιεστές όλους αυτούς που ενώ κάνουν κριτική στον οριενταλισμό είναι οριενταλιστές και παραδοσιοκράτες  (φονταμενταλιστές) που εκθειάζουν διάφορες όψεις της ανατολής και διαχωρίζουν τον κόσμο σε δυτικό και ανατολικό, όπως τον είχαν- έχουν διαχωρίσει οι  συστημικοί οικονομολόγοι σε πρώτο, δεύτερο και τρίτο κόσμο.

Το ανθρώπινο είδος είναι ένα και οικουμενικό, με τις διάφορες πολιτισμικές – θρησκευτικές  του ταυτότητες. Τα ανθρώπινα δικαιώματα, τα ατομικά και κοινωνικά  δικαιώματα  είναι οικουμενικά, δεν είναι ευρήματα της δύσης και γι΄αυτό ταιριάζουν καλύτερα στους δυτικούς  και όχι στην ανατολή ή τον νότο (Αφρική). Τα δικαιώματα της γυναίκας, των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων, των παιδιών, των εργαζόμενων, των εθνικών και θρησκευτικών μειονοτήτων κλπ, όπως και το δικαίωμα ελευθερίας του λόγου και του συνέρχεστε είναι δικαιώματα ανθρώπινα, άρα και οικουμενικά. Δικαιώματα που καταχτήθηκαν με αγώνες και αίμα απο τους λαούς της δύσης.  Φυσικά είμαι ενάντια αυτά τα δικαιώματα να επιβάλλονται σε μια κοινωνία από έξω ή από πάνω και δια της βίας, χωρίς την ύπαρξη μιας κοινωνικής ωρίμανσης και αγώνα. Ωρίμανση που επέρχεται μέσα από την συνάντηση, ώσμωση και αλληλοεπίδραση των πολιτισμών.  

Το να λένε  διάφοροι δυτικοί αλλά και ανατολίτες διανοούμενοι ότι ο διαφωτισμός ή μέρος αυτού είναι δυτικό εφεύρημα και δεν ταιριάζει στους ανατολικούς λαούς ή ότι είναι δυτική ιμπεριαλιστική διείσδυση  στους λαούς της ανατολής και του νότου είναι γιατί αυτοί είναι λάτρες κλειστών ολοκληρωτικών -πλατωνικών συστημάτων ή φασίζουσων αντιλήψεων περί πολέμου των πολιτισμών. Να δώσω μερικά παραδείγματα με την μορφή ερωτημάτων. Ο σοσιαλισμός  ή η αναρχία που είναι τέκνα του δυτικού διαφωτισμού (της λεγόμενης και νεοτερικότητας) δεν ταιριάζουν στους ανατολικούς και νότιους λαούς; Ο φεμινισμός, η οικολογία, ο συνδικαλισμούς δεν ταιριάζουν στους ανατολικούς και νότιους λαούς γιατί είναι δυτικά εφευρήματα;  Η άμεση δημοκρατία και η πολιτική και κοινωνικοοικονομική χειραφέτηση δεν ταιριάζουν στους ανατολικούς και νότιους λαούς γιατί είναι δυτικά εφευρήματα;  Το ελευθεριά, ισότητα, αδελφότητα, δικαιοσύνη δεν ταιριάζουν στους ανατολικούς και νότιους (αφρικανικούς) λαούς γιατί είναι δυτικά εφευρήματα;  

Ενώ η σύγχρονη επιστήμη και τεχνολογία που είναι κατά κύριο λόγο δυτική και εκτός από οικονομικό έχει και πολιτισμικό – πολιτικό υπόβαθρο και την χρησιμοποιούν όλοι, δυτικοί, ανατολικοί, νότιοι και βόρειοι  τους ταιριάζει; Την δυτική πολεμική τεχνολογία του ολέθρου που την χρησιμοποιούν όλοι τους ταιριάζει;  Τα παραδείγματα είναι άπειρα, σταματάω εδώ.

Καταλήγοντας, είναι όλοι αυτοί – κυρίως δυτικοί – που ενώ κάνουν κριτική στον σκοταδισμό της χριστιανικής εκκλησίας για τον σκοταδισμό του ισλάμ και τη σαρία δεν λένε κουβέντα. Ειναι όλοι αυτοί που κάνουν κριτική (και σωστά ) στους ρατσισμούς και τις διάφορες φοβίες των δυτικών αυτή η κριτική τους ειναι μονόπλευρη γιατί δεν περιλαμβάνει τον ρατσισμό και τις διάφορες φοβίες της ανατολής και του νότου.  

8] σημ. wikipedia.org: Muslim Brotherhood