Του Αντώνη Ζήβα
Από τον ξεριζωμό του 1948 μέχρι τη σημερινή τραγωδία στη Γάζα, η ιστορία του παλαιστινιακού λαού παραμένει μια ανοιχτή πληγή της σύγχρονης ιστορίας
Στις 15 Μαΐου 2026 συμπληρώθηκαν 78 χρόνια από τη Νάκμπα, (*) τη «Μεγάλη Καταστροφή» για τον παλαιστινιακό λαό.
Μια λέξη που για εκατομμύρια ανθρώπους δεν περιγράφει απλώς ένα ιστορικό γεγονός, αλλά μια συλλογική μνήμη ξεριζωμού, προσφυγιάς, απώλειας και διαρκούς επιβίωσης.
Η Νάκμπα δεν είναι μόνο το παρελθόν της Παλαιστίνης. Είναι το παρόν της.
Για τους Παλαιστίνιους, η 15η Μαΐου δεν αποτελεί απλώς μια ημερομηνία μνήμης. Είναι η υπενθύμιση ότι ένας λαός έχασε τη γη του, τα σπίτια του, τις πόλεις και τα χωριά του μέσα σε μια βίαιη ιστορική ανατροπή, την ώρα που ο υπόλοιπος κόσμος παρακολουθούσε τη γέννηση ενός νέου κράτους πάνω στα ερείπια μιας άλλης πατρίδας.
Η ιστορία της Νάκμπα είναι βαθιά δεμένη με την ιστορία της αποικιοκρατίας, των μεγάλων δυνάμεων, του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και του Ολοκαυτώματος.
Ταυτόχρονα όμως είναι και η ιστορία ενός λαού που, παρά τις δεκαετίες πολέμου, κατοχής, αποκλεισμών και εξορίας, εξακολουθεί να διεκδικεί το αυτονόητο: το δικαίωμα να ζήσει ελεύθερος στη γη του.
Η Παλαιστίνη πριν από το 1948
Πριν από τη δημιουργία του κράτους του Ισραήλ, η Παλαιστίνη ήταν μια πολυπολιτισμική περιοχή της Μέσης Ανατολής, με αραβικό πληθυσμό – μουσουλμάνους και χριστιανούς – αλλά και εβραϊκές κοινότητες που ζούσαν επί αιώνες στην περιοχή.
Μετά την κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, η Παλαιστίνη πέρασε υπό βρετανική εντολή το 1920. Ήταν η εποχή που η αποικιοκρατική πολιτική της Ευρώπης καθόριζε τις τύχες ολόκληρων λαών μέσα από χάρτες και συμφωνίες, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι ίδιες οι κοινωνίες που κατοικούσαν στις περιοχές αυτές.
Καθοριστικό ρόλο έπαιξε η «Διακήρυξη Μπάλφουρ» του 1917, με την οποία η Βρετανία υποστήριξε τη δημιουργία «εθνικής εστίας» για τον εβραϊκό λαό στην Παλαιστίνη.
Η απόφαση αυτή άνοιξε τον δρόμο για μαζικά κύματα εβραϊκής μετανάστευσης, ιδιαίτερα μετά την άνοδο του ναζισμού στην Ευρώπη και τις φρικαλεότητες του Ολοκαυτώματος.
Οι Παλαιστίνιοι βρέθηκαν έτσι εγκλωβισμένοι ανάμεσα στις αποικιακές επιδιώξεις της Βρετανίας, στο σιωνιστικό σχέδιο δημιουργίας κράτους και στις γεωπολιτικές επιδιώξεις των μεγάλων δυνάμεων.
Το σχέδιο διαμελισμού και η έκρηξη της σύγκρουσης
Το 1947 ο Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών πρότεινε το σχέδιο διαμελισμού της Παλαιστίνης σε δύο κράτη, ένα εβραϊκό και ένα αραβικό, με ειδικό καθεστώς για την Ιερουσαλήμ.
Το σχέδιο προέβλεπε ότι το εβραϊκό κράτος θα λάμβανε το 55% της γης, παρά το γεγονός ότι οι Εβραίοι αποτελούσαν τότε περίπου το ένα τρίτο του πληθυσμού και κατείχαν πολύ μικρότερο ποσοστό ιδιοκτησίας γης.
Οι σιωνιστικές οργανώσεις αποδέχθηκαν το σχέδιο ως αφετηρία για τη δημιουργία του ισραηλινού κράτους. Οι Παλαιστίνιοι και τα αραβικά κράτη το απέρριψαν, θεωρώντας ότι νομιμοποιούσε την αρπαγή της παλαιστινιακής γης.
Ακολούθησε εμφύλια σύγκρουση μεταξύ αραβικών και εβραϊκών παραστρατιωτικών οργανώσεων.
Οι εντάσεις κορυφώθηκαν τους πρώτους μήνες του 1948, πριν ακόμη αποχωρήσουν οι Βρετανοί.
Στις 14 Μαΐου 1948 ανακηρύχθηκε το κράτος του Ισραήλ.
Την επόμενη ημέρα ξέσπασε πόλεμος ανάμεσα στο νέο κράτος και αραβικούς στρατούς.
Για τους Ισραηλινούς, η στιγμή αυτή αποτέλεσε την ανεξαρτησία και την εκπλήρωση ενός ιστορικού αιτήματος μετά από αιώνες διωγμών.
Για τους Παλαιστίνιους, ήταν η αρχή της Νάκμπα.
Ξεριζωμός τότε
Η «Μεγάλη Καταστροφή»
Κατά τη διάρκεια του πολέμου του 1948 περισσότεροι από 750 χιλιάδες Παλαιστίνιοι εκδιώχθηκαν ή αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους.
Περισσότερα από 500 παλαιστινιακά χωριά καταστράφηκαν ή ερημώθηκαν.
Ολόκληρες οικογένειες πήραν τον δρόμο της προσφυγιάς προς τη Γάζα, τη Δυτική Όχθη, τον Λίβανο, τη Συρία και την Ιορδανία.
Πολλοί πίστευαν ότι θα επιστρέψουν μέσα σε λίγες ημέρες. Κρατούσαν τα κλειδιά των σπιτιών τους, τίτλους ιδιοκτησίας, φωτογραφίες και προσωπικά αντικείμενα.
Εκτοπισμένος Παλαιστίνιος κρατά ακόμη τα κλειδιά του σπιτιού του
Δεκαετίες αργότερα, τα κλειδιά αυτά παραμένουν σύμβολα μνήμης και επιστροφής.
Στη συλλογική παλαιστινιακή μνήμη, η σφαγή στο Ντέιρ Γιασίν έχει μείνει ως μία από τις πιο σκοτεινές στιγμές εκείνης της περιόδου.
Η επίθεση παραστρατιωτικών οργανώσεων στο χωριό προκάλεσε μαζικούς θανάτους αμάχων και ενέτεινε το κύμα φυγής.
Οι ιστορικοί εξακολουθούν να διαφωνούν για τις ακριβείς συνθήκες της εξόδου των Παλαιστινίων: αν επρόκειτο για οργανωμένο σχέδιο εκδίωξης ή αποτέλεσμα πολεμικών συγκρούσεων και φόβου.
Ωστόσο, για τους ίδιους τους Παλαιστινίους, το αποτέλεσμα ήταν αδιαμφισβήτητο: ένας λαός μετατράπηκε σε πρόσφυγα μέσα στην ίδια του την πατρίδα.
Οι καταυλισμοί και οι «προσωρινοί» πρόσφυγες
Η διεθνής κοινότητα δημιούργησε το 1949 την UNRWA, την υπηρεσία αρωγής των Παλαιστινίων προσφύγων.
Οι σκηνές των πρώτων καταυλισμών υποτίθεται πως θα αποτελούσαν προσωρινή λύση.
Εβδομήντα οκτώ χρόνια μετά, εκατομμύρια Παλαιστίνιοι εξακολουθούν να ζουν ως πρόσφυγες.
Από τους καταυλισμούς της Γάζας και της Δυτικής Όχθης μέχρι τον Λίβανο και την Ιορδανία, γενιές ολόκληρες μεγάλωσαν χωρίς να γνωρίσουν ποτέ τα χωριά και τις πόλεις από τις οποίες ξεριζώθηκαν οι παππούδες τους.
Η προσφυγιά έγινε κληρονομιά.
Το 1967 και η κατοχή
Η Νάκμπα δεν έκλεισε το 1948. Το 1967, μετά τον Πόλεμο των Έξι Ημερών, το Ισραήλ κατέλαβε τη Δυτική Όχθη, την Ανατολική Ιερουσαλήμ και τη Γάζα.
Από τότε ξεκίνησε μια νέα περίοδος στρατιωτικής κατοχής, εποικισμών και συνεχών συγκρούσεων.
Οι παράνομοι σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο ισραηλινοί εποικισμοί στη Δυτική Όχθη επεκτάθηκαν διαρκώς, ενώ οι Παλαιστίνιοι βρέθηκαν αντιμέτωποι με checkpoints, κατεδαφίσεις κατοικιών, περιορισμούς μετακίνησης και ένα ασφυκτικό καθεστώς ελέγχου της καθημερινότητάς τους.
Η Ιερουσαλήμ, ιερή πόλη για τρεις θρησκείες, μετατράπηκε σε μόνιμη εστία αντιπαράθεσης.
Οι Ιντιφάντες και η αποτυχία της ειρήνης
Το 1987 ξέσπασε η πρώτη Ιντιφάντα, η μεγάλη παλαιστινιακή εξέγερση ενάντια στην κατοχή. Νέοι άνθρωποι, συχνά άοπλοι, συγκρούονταν με ισραηλινούς στρατιώτες στους δρόμους της Γάζας και της Δυτικής Όχθης.
Οι εικόνες παιδιών με πέτρες απέναντι σε τεθωρακισμένα έγιναν παγκόσμιο σύμβολο μιας άνισης σύγκρουσης.
Η Συμφωνία του Όσλο τη δεκαετία του 1990 δημιούργησε ελπίδες για λύση δύο κρατών. Όμως η ειρηνευτική διαδικασία κατέρρευσε μέσα σε αμοιβαία δυσπιστία, συνεχιζόμενη βία και επέκταση των εποικισμών.
Η δεύτερη Ιντιφάντα, που ξέσπασε το 2000, βύθισε ξανά την περιοχή στο αίμα.
Η Γάζα ως ανοιχτή πληγή
Τα τελευταία χρόνια, η Λωρίδα της Γάζας έχει εξελιχθεί σε σύμβολο της παλαιστινιακής τραγωδίας.
Μετά την επικράτηση της Χαμάς το 2007, το Ισραήλ επέβαλε σκληρό αποκλεισμό στη Γάζα, ελέγχοντας σύνορα, μετακινήσεις και βασικές υποδομές.
Οι διαδοχικοί πόλεμοι άφησαν πίσω τους χιλιάδες νεκρούς, ισοπεδωμένες γειτονιές, κατεστραμμένα νοσοκομεία και μια ανθρωπιστική κρίση που επαναλαμβάνεται ξανά και ξανά.
Τα γεγονότα μετά την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023 και η ισραηλινή στρατιωτική απάντηση οδήγησαν σε μια από τις πιο αιματηρές περιόδους της σύγχρονης ιστορίας της περιοχής.
Ο κόσμος παρακολούθησε εικόνες μαζικής καταστροφής, χιλιάδων νεκρών αμάχων, παιδιών κάτω από ερείπια, οικογενειών που χάθηκαν μέσα σε λίγα λεπτά.
Η Γάζα μετατράπηκε σε τόπο όπου η ανθρώπινη ζωή έμοιαζε να χάνει καθημερινά την αξία της μπροστά στη γεωπολιτική.
Και για εκατομμύρια Παλαιστίνιους, η λέξη «Νάκμπα» απέκτησε ξανά τρομακτική επικαιρότητα.
Ξεριζωμός και τώρα
Η διεθνής κοινότητα και η σιωπή της Δύσης
Η στάση της διεθνούς κοινότητας απέναντι στο παλαιστινιακό ζήτημα υπήρξε διαχρονικά αντιφατική.
Από τη μία πλευρά, δεκάδες ψηφίσματα του ΟΗΕ αναγνώρισαν τα δικαιώματα των Παλαιστινίων και χαρακτήρισαν παράνομη την κατοχή και τους εποικισμούς.
Από την άλλη, οι μεγάλες δυτικές δυνάμεις συνέχισαν να στηρίζουν πολιτικά, οικονομικά και στρατιωτικά το Ισραήλ, ακόμη και όταν οι εικόνες από τη Γάζα προκαλούσαν διεθνή σοκ.
Διαδήλωση αλληλεγγύης στον Παλαιστινιακό λαό στην Ουάσινγκτον των ΗΠΑ
Για πολλούς ανθρώπους σε όλο τον κόσμο, αυτή η στάση αποκαλύπτει ένα βαθύ μέτρο και δύο σταθμά στην αντιμετώπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Διαδήλωση αλληλεγγύης στον Παλαιστινιακό λαό στην Αθήνα
Οι μαζικές διαδηλώσεις αλληλεγγύης προς τον παλαιστινιακό λαό, από ευρωπαϊκές πρωτεύουσες μέχρι αμερικανικά πανεπιστήμια, έδειξαν ότι ένα μεγάλο κομμάτι της παγκόσμιας κοινής γνώμης δεν αποδέχεται πλέον τη σιωπή απέναντι στην καταστροφή.
Διαδήλωση αλληλεγγύης στον παλαιστινιακό λαό στη Βαρκελώνη της Ισπανίας
Η μνήμη ως αντίσταση
Για τους Παλαιστίνιους, η Νάκμπα δεν είναι μόνο ιστορική ανάμνηση. Είναι στοιχείο ταυτότητας.
Η μνήμη των χωριών που χάθηκαν, των ελαιόδεντρων που ξεριζώθηκαν, των σπιτιών που εγκαταλείφθηκαν βίαια περνά από γενιά σε γενιά μέσα από αφηγήσεις, τραγούδια, ποιήματα και οικογενειακές ιστορίες.
Η παλαιστινιακή λογοτεχνία και ποίηση – από τον Μαχμούντ Νταρουίς μέχρι σύγχρονους δημιουργούς – έχει μετατρέψει τον πόνο της εξορίας σε παγκόσμιο σύμβολο αξιοπρέπειας και αντίστασης.
Η επιμονή να θυμούνται είναι για πολλούς Παλαιστινίους μια μορφή πολιτικής ύπαρξης.
κατεστραμμένο κτίριο από την τελευταία ισραηλινή επίθεση στη Γάζα
78 χρόνια μετά
Εβδομήντα οκτώ χρόνια μετά τη Νάκμπα, ο παλαιστινιακός λαός συνεχίζει να βιώνει πόλεμο, κατοχή, αποκλεισμό και προσφυγιά.
Για ένα μεγάλο μέρος του πλανήτη, η Παλαιστίνη δεν είναι πια ένα «μακρινό γεωπολιτικό πρόβλημα». Είναι μια ηθική δοκιμασία για τη διεθνή κοινότητα.
Το ερώτημα που παραμένει ανοιχτό δεν αφορά μόνο τη διπλωματία ή τις ισορροπίες ισχύος.
Αφορά το αν ο κόσμος μπορεί να αποδεχθεί ότι εκατομμύρια άνθρωποι θα συνεχίσουν να ζουν χωρίς πατρίδα, χωρίς ασφάλεια και χωρίς δικαιοσύνη.
Η αλληλεγγύη προς τον παλαιστινιακό λαό δεν σημαίνει άρνηση της ιστορίας ή του δικαιώματος ύπαρξης άλλων λαών όπως των Εβραίων.
Σημαίνει αναγνώριση μιας διαρκούς ανθρώπινης τραγωδίας που δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως «παράπλευρη απώλεια».
Η Νάκμπα δεν είναι μόνο μια επέτειος.
Είναι η υπενθύμιση ότι για εκατομμύρια Παλαιστίνιους η καταστροφή δεν ανήκει στο παρελθόν.
Συνεχίζεται μέχρι σήμερα.
Πηγή: .zougla.gr
*) σημ. Τι ειναι Νakba; Η Νάκμπα αραβικά: النكبة, = «καταστροφή», γνωστή και ως Παλαιστινιακή Καταστροφή
Περισσότερα εδώ:
https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9D%CE%AC%CE%BA%CE%BC%CF%80%CE%B1
Autonomi Drasi 